നമ്മൾ ഇന്ന് ചർച്ച ചെയ്യാൻ പോകുന്നത് ലോകഭൂപടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയൊരു പൊട്ടിത്തെറിയെക്കുറിച്ചാണ്. ദശാബ്ദങ്ങളായി ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായി നിലനിന്ന, പാകിസ്ഥാന്റെ നെഞ്ചിലെ തീയായി മാറിയ പാക് അധീന കശ്മീർ അഥവാ പിഒകെ.
കഴിഞ്ഞ 79 വർഷങ്ങളായി ലോകത്തിന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടാതെ, ഇരുളിൽ തള്ളപ്പെട്ട ഒരു ജനതയുടെ വേദനയുടെയും, ആ വേദനയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ വിപ്ലവത്തിന്റെയും കഥയാണിത്. നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു കാലമായി പിഒകെയിൽ നിന്ന് വരുന്നത് വെറും വാർത്തകളല്ല, അതൊരു വലിയ വിസ്ഫോടനത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. സ്വന്തം ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ, പാക് സൈന്യത്തിന്റെ തോക്കിൻ മുനയ്ക്കെതിരെ, ഭക്ഷണത്തിനും വെള്ളത്തിനും നീതിക്കും വേണ്ടി ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് ഇന്ന് തെരുവിലിറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.
പക്ഷേ, ഇവിടെയാണ് നമ്മൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ സത്യം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾ ഇന്ന് വിളിച്ചു പറയുന്നത് വെറും പ്രതിഷേധം മാത്രമല്ല, അവർ വ്യക്തമായി ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ഇന്ത്യയുമായുള്ള ലയനമാണ്. പാകിസ്ഥാൻ എന്ന തകർന്നടിഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടരാൻ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അവിടെയുള്ള ഓരോ മനുഷ്യനും ഇന്ന് മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്, തങ്ങളുടെ വികസനവും സുരക്ഷയും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഇരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ കരങ്ങളിലാണെന്ന്.
പാകിസ്ഥാന്റെ ഭരണാധികാരികൾക്ക്, വിശിഷ്യാ അസിം മുനീർ എന്ന സൈനിക മേധാവിക്ക്, പിഒകെ ഇന്ന് ഒരു ബാധ്യതയല്ല, മറിച്ച് അവരുടെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിലെ അവസാനത്തെ ആണിയായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. സിന്ധു നദീജല കരാർ മുതൽ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക കുതിച്ചുചാട്ടം വരെ, എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ന് പ്രതിസന്ധിയിലാണ്. വരാനിരിക്കുന്നത് പാകിസ്ഥാന്റെ പതനമാണ്, ചരിത്രത്തിന്റെ അനിവാര്യതയായ പിഒകെയുടെ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവാണ്. എന്തിനാണ് ഈ പ്രദേശം പാകിസ്ഥാന് ഒരു വേദനയായി മാറുന്നത്? എന്തുകൊണ്ട് ഈ ലയനം ഒഴിച്ചുകൂടാനാകാത്ത ഒന്നാകുന്നു? എന്തുകൊണ്ട് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ തകർന്നതുപോലെ പാകിസ്ഥാനും ശിഥിലമാകാൻ പോകുന്നു? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരമാണ് ഇന്നത്തെ വീഡിയോയിൽ നമ്മൾ തേടുന്നത്.
നമുക്ക് ആദ്യം വിഷയത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങാം. എന്തുകൊണ്ടാണ് പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾ പാകിസ്ഥാന് എതിരെ തിരിഞ്ഞത്? കഴിഞ്ഞ ഏഴു പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി പാകിസ്ഥാൻ അവിടെ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഒരു തരം ‘കൊളോണിയൽ ഭരണമാണ്’. അവിടെയുള്ള പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ പാകിസ്ഥാൻ കൊള്ളയടിക്കുന്നു, എന്നാൽ പകരം അവിടെ തിരികെ നൽകുന്നത് വെറും അടിച്ചമർത്തലുകൾ മാത്രം.
ഇന്ന് ഫീൽഡ് മാർഷൽ അസിം മുനീറിന്റെ സൈന്യം പിഒകെയിൽ അഴിച്ചുവിടുന്നത് അതിക്രൂരമായ നടപടികളാണ്. സ്വന്തം മണ്ണിൽ അവകാശങ്ങൾ ചോദിച്ചതിന് നിരപരാധികളായ യുവാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. പൗരാവകാശങ്ങൾ ഹനിക്കുന്നു. ഏറ്റവും ദയനീയം എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, സാധാരണക്കാർക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ഭക്ഷണവും മരുന്നും പോലും സൈന്യം തടഞ്ഞുവെക്കുന്നു. പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യം പിഒകെയെ ഒരു ‘ജയിലായി’ മാറ്റുകയാണ്. അസിം മുനീർ മറന്നുപോയ ഒരു കാര്യമുണ്ട്; തോക്ക് കൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തെ കുറച്ചുനാൾ വേണമെങ്കിൽ അടിച്ചമർത്താം, പക്ഷേ ആ ശബ്ദം ഒരിക്കൽ അഗ്നിപർവ്വതം പോലെ പൊട്ടിത്തെറിക്കും. ഇന്ന് പിഒകെയിൽ നമ്മൾ കാണുന്നത് ആ അഗ്നിപർവ്വതമാണ്.”
ഇനി ഇന്ത്യയിലേക്ക് നോക്കൂ. ഇന്ന് ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയെ അത്ഭുതത്തോടെയാണ് നോക്കുന്നത്. ശക്തമായ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ, ആഗോളതലത്തിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന നയതന്ത്ര സ്വാധീനം, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, കരുത്തുറ്റ നേതൃത്വം. പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യയോട് വലിയ മതിപ്പാണ്. ഇന്ത്യയിൽ അവർ കാണുന്നത് അവരുടെ ഭാവി, അവരുടെ കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, മികച്ച ആരോഗ്യരംഗം എന്നിവയാണ്. സിന്ധു നദീജല കരാർ ഇന്ത്യ പുനഃപരിശോധിച്ചതും കർശനമായ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചതും പാകിസ്ഥാനെ വല്ലാതെ വിറളി പിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യ പിഒകെയെ തങ്ങളുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ അതിനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. പാകിസ്ഥാൻ ഭീകരതയെ വളർത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ വികസനത്തിന്റെ പാതയിലാണ്. ഈ വ്യത്യാസം പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ സിന്ധു നദീജല കരാറിലെ കർശന നിലപാട് പാകിസ്ഥാന്റെ അടിത്തറ ഇളക്കി. വൈദ്യുതിക്കും ജലസേചനത്തിനും പോലും പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ന് ബുദ്ധിമുട്ടുകയാണ്. തങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം രാജ്യത്തെ ഭരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാണ് പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ, അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ പോലും ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര വിജയം പാകിസ്ഥാൻ നേരിടുന്ന വലിയൊരു തിരിച്ചടിയാണ്. പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഒരു ‘പരാജയപ്പെട്ട രാഷ്ട്രമായി’ (Failed State) മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.”
പിഒകെ പാകിസ്ഥാന് ഒരു വേദനയാണ്, 79 വർഷമായി പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പാക്കിസ്ഥാൻ പാക് അധീന കശ്മീരിൽ നടത്തിവരുന്ന നിരന്തരമായ അടിച്ചമർത്തലുകളും അതിക്രമങ്ങളും പാകിസ്ഥാനോടുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വിദ്വേഷത്തിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നുവെന്നാണ് ജെ.എസ്. സോധി പറയുന്നത്…സിന്ധു നദീജല കരാർ (ഐഡബ്ല്യുടി) ഇന്ത്യ അടുത്തിടെ നിർത്തിവച്ചതും പിഒകെയിൽ പ്രതിഷേധം ശക്തമാകുന്നതും പാകിസ്ഥാന്റെ ഇതിനകം തന്നെ പ്രശ്നത്തിലായിരിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ കൂടുതൽ വഷളാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്……സമീപഭാവിയിൽ പാക്കിസ്ഥാൻ അധിനിവേശ കശ്മീരിൽ പാകിസ്ഥാനെതിരെ ഒരു വലിയ പ്രസ്ഥാനം ഉയർന്നുവന്നേക്കാം. കഴിഞ്ഞ 79 വർഷമായി പാകിസ്ഥാനിൽ ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു..പാകിസ്ഥാന് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ പിഒകെയെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ കഴിയില്ല: വിദഗ്ദ്ധർ പാക് സർക്കാരും സൈന്യവും പിഒകെയെ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾ ഇന്ത്യയുമായി ലയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. …..അവർ ഇത് പലതവണ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പിഒകെയെ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് പാകിസ്ഥാനെതിരായ നിലവിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളെക്കാൾ വലിയ ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന് തുടക്കമിടും എന്ന് പ്രതിരോധ വിശകലന വിദഗ്ധൻ പറഞ്ഞു……പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ പിഒകെയിലെ ജനങ്ങളെ രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായി കണക്കാക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അവിടെ ഭക്ഷണമോ ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളമോ ഇല്ല. ആശുപത്രികൾ, സ്കൂളുകൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അവസ്ഥയും മോശമാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി…….മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ മാതൃകയിൽ പിഒകെ പാകിസ്ഥാനിൽ നിന്ന് വേർപിരിയും 1991 ഡിസംബർ 25-ന് മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ വേർപിരിഞ്ഞതുപോലെ പാകിസ്ഥാൻ പിഒകെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് പ്രതിരോധ വിശകലന വിദഗ്ധൻ ജെ.എസ്. സോധി പറയുന്നു…….ആ ദിവസം, മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പ്രസിഡന്റ് മിഖായേൽ ഗോർബച്ചേവ് രാജിവച്ചു. മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 15 രാജ്യങ്ങളായി ശിഥിലമായി…….പിഒകെ പാകിസ്ഥാനിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ഇന്ത്യയിൽ ചേരും. ഇത് കാലത്തിന്റെ കാര്യമാണ്.
“ഈ മാറ്റങ്ങൾ യാദൃശ്ചികമല്ല സുഹൃത്തുക്കളെ. ഇതിന് പിന്നിൽ ഇന്ത്യയുടെ കരുത്തുറ്റ നേതൃത്വത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ഒരു മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തന്നെയുണ്ട്. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യ ഇന്ന് ആഗോളതലത്തിൽ ഒരു ‘ഗെയിം ചേഞ്ചർ’ ആയി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ കാര്യങ്ങളിൽ ഒരു വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്കും തയ്യാറല്ലാത്ത നിലപാടാണ് മോദി സർക്കാർ സ്വീകരിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ നമ്മൾ ഓർക്കേണ്ടത് ആഭ്യന്തര മന്ത്രി അമിത് ഷായുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യത്തെയാണ്. ‘കശ്മീർ ഇന്ത്യയുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്, അതിനായി ജീവൻ നൽകാനും തയ്യാറാണ്’ എന്ന് പാർലമെന്റിൽ അമിത് ഷാ മുഴക്കിയ ശബ്ദം ഇന്നും പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു ആത്മവിശ്വാസമാണ് നൽകുന്നത്. ആർട്ടിക്കിൾ 370 റദ്ദാക്കിയപ്പോൾ ഉണ്ടായ ധീരമായ തീരുമാനങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ കശ്മീർ നയത്തിലെ വലിയൊരു മാറ്റമായിരുന്നു.
ഇനിയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം. ഇന്ത്യയുടെ ‘ചാണക്യൻ’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന, ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവ് അജിത് ഡോവലിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ. പാകിസ്ഥാന്റെ ഭീകരവാദ തന്ത്രങ്ങളെ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമായി നേരിടണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് കൃത്യമായ അറിവുണ്ട്. പാകിസ്ഥാന്റെ ഒളിഞ്ഞും തെളിഞ്ഞുമുള്ള ഭീഷണികളെ അജിത് ഡോവലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യ വളരെ പക്വതയോടെയാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. ശത്രുരാജ്യത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി കണ്ട് അത് തകർക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾക്ക് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ ഈ നേതൃനിര – മോദി, അമിത് ഷാ, അജിത് ഡോവൽ – ഇവർ കൈകോർക്കുമ്പോൾ പാകിസ്ഥാന്റെ തകർച്ച അനിവാര്യമാണ്. പിഒകെ വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ നിലപാട് വളരെ വ്യക്തമാണ്. നമ്മൾ ആരെയും ആക്രമിക്കാൻ പോകുന്നില്ല, പക്ഷേ നമ്മുടെ മണ്ണ് തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ നമുക്ക് ആരുടേയും അനുവാദം വേണ്ട. അജിത് ഡോവലിന്റെ തന്ത്രപരമായ നീക്കങ്ങളും, അമിത് ഷായുടെ ശക്തമായ തീരുമാനങ്ങളും, മോദിയുടെ കരുത്തുറ്റ നേതൃത്വവും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ, പിഒകെയുടെ മോചനം അടുത്തുതന്നെ സംഭവിക്കും.
പാകിസ്ഥാന്റെ സൈനിക മേധാവി അസിം മുനീർ ഇന്ന് വിറയ്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിന് കാരണം ഇന്ത്യയുടെ ഈ ശക്തമായ നേതൃത്വമാണ്. പിഒകെ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടത്തിൽ ചേർക്കപ്പെടുന്ന ആ ചരിത്രനിമിഷത്തിനായി ലോകം മുഴുവൻ കാത്തിരിക്കുകയാണ്.അപ്പോൾ സുഹൃത്തുക്കളെ, ഇത്രയും നേരം നമ്മൾ ചർച്ച ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ ഒന്ന് ചുരുക്കി ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പിഒകെയിൽ നടക്കുന്നത്? ഇതൊരു സാധാരണ പ്രതിഷേധം മാത്രമാണോ? അല്ല, ഇതൊരു ജനതയുടെ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പാണ്.
ഇതിനെ നമുക്ക് മൂന്ന് തലത്തിൽ എക്സ്പ്ലൈൻ ചെയ്യാം.
ഒന്നാമതായി, പാകിസ്ഥാൻ എന്നത് ഭരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പരാജയപ്പെട്ട സംവിധാനമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. സ്വന്തം ജനതയുടെ വിശപ്പടക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത ഒരു ഭരണകൂടം, എങ്ങനെയാണ് മറ്റൊരു പ്രദേശത്തെ നിയന്ത്രിക്കുക? അതാണ് പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾ ഇന്ന് ചോദിക്കുന്നത്.
രണ്ടാമതായി, പാകിസ്ഥാന്റെ നേതൃത്വം, പ്രത്യേകിച്ച് അസിം മുനീറിന്റെ സൈനിക ശക്തി, അവരുടെ പരാജയം തുറന്നു കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അടിച്ചമർത്തലുകൾ കൊണ്ട് ഭയം വിതയ്ക്കാമെന്ന് അവർ കരുതി, പക്ഷേ ഫലമോ? ജനങ്ങളുടെ രോഷം ഇരട്ടിയായി. അവർക്ക് ഇന്ന് വേണ്ടത് തോക്കുകളല്ല, മറിച്ച് വികസനമാണ്.
മൂന്നാമതായി, ഇന്ത്യയുടെ മാറുന്ന മുഖം. പ്രധാനമന്ത്രി മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, അമിത് ഷായുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യത്തിൽ, അജിത് ഡോവലിന്റെ തന്ത്രപരമായ ഇടപെടലുകളിൽ ഇന്ത്യ ഇന്ന് ലോകത്തെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായി വളർന്നു കഴിഞ്ഞു. ഇന്ത്യയിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ പിഒകെയിലെ ജനങ്ങൾ കാണുന്നത് അവരുടെ ഭാവി തന്നെയാണ്.
ചരിത്രം നമ്മളോട് പറയുന്നത് ഒന്നുമാത്രമാണ്—ഒരിക്കൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനത എഴുന്നേറ്റാൽ, ലോകത്തെ ഒരു ശക്തിക്കും അവരെ തടയാൻ കഴിയില്ല. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ തകർന്നപ്പോൾ ആരും കരുതിയില്ല അത്രയും വലിയൊരു സാമ്രാജ്യം ഇല്ലാതാകുമെന്ന്. എന്നാൽ അത് സംഭവിച്ചു. അതേ ചരിത്രം പാകിസ്ഥാന്റെ കാര്യത്തിലും ആവർത്തിക്കാൻ പോവുകയാണ്.
അതുകൊണ്ട് ഒരു കാര്യം കൂടി ഓർക്കുക. പിഒകെ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമാവുക എന്നത് ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ നേട്ടത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള മുദ്രാവാക്യമല്ല; മറിച്ച് അവിടുത്തെ മനുഷ്യർ അനുഭവിക്കുന്ന നരകയാതനകൾക്ക് അന്ത്യം കുറിക്കാൻ, ആ മണ്ണിൽ വീണ്ടും സമാധാനം കൊണ്ടുവരാൻ അത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ജന്നത്ത്-ഇ-കശ്മീർ എന്ന നമ്മുടെ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്ന ദിവസത്തിനായി നമുക്ക് കാത്തിരിക്കാം. ആ ദിവസം അധികം ദൂരെയല്ല, അത് നമ്മൾ കാണാൻ പോവുകയാണ്.”
