മോദി നിങ്ങൾ ശെരിക്കും

സൂപ്പർ ആണ്! അഭിനന്ദിച്ച്

ലോകം

ഇന്ത്യയുടെ മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ പദ്ധതിക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷം പൂർത്തിയായിരിക്കുകയാണ്. ഈ പന്ത്രണ്ട് വർഷവും അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ തന്നെ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളെയും കുറിച്ച് നിരവധി ചോദ്യങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും ഉയർന്നിരുന്നു. പ്രതിരോധ മേഖലയിലും ഇന്ത്യക്ക് വലിയ മാറ്റം കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുമോ എന്ന ചോദ്യം പല ഘട്ടങ്ങളിലും ഉയർന്നു. എന്നാൽ വിമർശനങ്ങളും വെല്ലുവിളികളും മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും, തദ്ദേശീയമായി പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം വർധിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യവുമായി മോദി സർക്കാർ മുന്നോട്ട് പോയി. ആ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ഒരു വലിയ ചിത്രം ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മേഖലയിൽ കാണാൻ കഴിയും.

ഒരുകാലത്ത് സൈന്യത്തിന് ആവശ്യമായ പല പ്രധാന ആയുധങ്ങൾക്കും വിദേശ രാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യ, ഇന്ന് സ്വന്തം യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, സ്വന്തം മിസൈലുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു, സ്വന്തം ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, സ്വന്തം പീരങ്കികൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, സ്വന്തം യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ നിർമ്മിച്ച വിമാനവാഹിനിക്കപ്പൽ വരെ ഇന്ന് നമ്മുടെ നാവികസേനയുടെ ഭാഗമാണ്. അതിനൊപ്പം ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രതിരോധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മേഖലയിലേക്കും ഇന്ത്യയുടെ തദ്ദേശീയ നിർമ്മാണ ശേഷിയിലേക്കും തിരിയുന്ന ഒരു ഘട്ടത്തിലാണ് നമ്മൾ നിൽക്കുന്നത്. ഇത് വെറും ഒരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യം മാത്രമല്ലെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ചില കണക്കുകളും നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. 2013-14ൽ ഏകദേശം നാല്പത്തിനാലായിരം കോടി രൂപയായിരുന്ന ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം 2025-26ൽ ഒരു ലക്ഷം എഴുപത്തിയെട്ടായിരം കോടി രൂപയിലെത്തി. പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയിലും വലിയ വളർച്ചയുണ്ടായി. 2013-14ൽ അറുനൂറിലധികം കോടി രൂപയായിരുന്ന പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി 2025-26ൽ മുപ്പത്തിയെട്ടായിരത്തിലധികം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയുടെ പന്ത്രണ്ടാം വാർഷികത്തിൽ എടുത്തുപറഞ്ഞതും ഇതേ മാറ്റമാണ്—കൂടുതൽ ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിക്കുക, കൂടുതൽ നിക്ഷേപം കൊണ്ടുവരിക, കൂടുതൽ കയറ്റുമതി നടത്തുക.

പക്ഷേ ഈ കണക്കുകൾ മാത്രം പറഞ്ഞാൽ കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ മാറ്റത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വലിപ്പം മനസ്സിലാകില്ല. അതിന് ഇന്ത്യ ഇന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് തന്നെ നോക്കണം. ആകാശത്ത് തേജസ്, അതിർത്തികളിൽ അർജുൻ, ആകാശ പ്രതിരോധത്തിൽ ആകാശ്, ദീർഘദൂര മിസൈൽ ശേഷിയിൽ അഗ്നി, അതിവേഗ ആക്രമണ ശേഷിയിൽ ബ്രഹ്മോസ്, റോക്കറ്റ് സംവിധാനങ്ങളിൽ പിനാക, ഹെലികോപ്റ്റർ രംഗത്ത് പ്രചണ്ഡ്, കടലിൽ വിക്രാന്ത്… ഇങ്ങനെ നോക്കിയാൽ കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ചിത്രം എത്രത്തോളം മാറിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ആയുധങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല. അവയ്ക്ക് പിന്നിൽ വളർന്നുവന്ന ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക ശേഷിയാണ്. ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ, പുതിയ സംരംഭങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ഒരു വലിയ പ്രതിരോധ നിർമ്മാണ ശൃംഖല രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയുടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ യാത്രയെ ഒരു പദ്ധതിയുടെ വാർഷികം എന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന്റെ ഘട്ടമായും കാണാം.

ഇനി ചോദ്യം ഇതാണ്—ഈ പന്ത്രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് ഇന്ത്യ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്തൊക്കെയാണ് സ്വന്തമായി നിർമ്മിച്ചത്? മോദി സർക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന നയങ്ങൾ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനത്തെ എങ്ങനെയാണ് മാറ്റിയത്? ഏത് മിസൈലുകളാണ് ഇന്ത്യ വികസിപ്പിച്ചത്? ഏത് യുദ്ധവിമാനങ്ങളാണ് ഇന്ത്യ നിർമ്മിച്ചത്? കടലിലും കരയിലും ആകാശത്തും ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം പ്രതിരോധ ശേഷി എത്രത്തോളം വളർന്നു? പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയിൽ ഉണ്ടായ ഈ വലിയ മുന്നേറ്റത്തിന് പിന്നിൽ എന്താണ്?

മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയുടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മേഖല എവിടെ നിന്ന് എവിടെയെത്തി എന്നത് ഇനി വിശദമായി നോക്കാം.

ഇനി ഇന്ത്യ കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് പ്രതിരോധ മേഖലയിൽ എന്തൊക്കെയാണ് സ്വന്തമായി നിർമ്മിച്ചെടുത്തതെന്ന് ഒന്ന് നോക്കാം. ആദ്യം മിസൈൽ രംഗം തന്നെയാണ് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്. ബ്രഹ്മോസ്, അഗ്നി, ആകാശ് തുടങ്ങിയ മിസൈൽ സംവിധാനങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ മിസൈൽ ശേഷി എത്രത്തോളം വളർന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്ന പ്രധാന ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയും റഷ്യയും ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ച ബ്രഹ്മോസ് ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ക്രൂയിസ് മിസൈൽ സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. അഗ്നി ശ്രേണി ഇന്ത്യയുടെ ദീർഘദൂര മിസൈൽ ശേഷിയെയും ആകാശ് വ്യോമപ്രതിരോധ സംവിധാനം ശത്രുവിന്റെ ആകാശ ഭീഷണികളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷിയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം ഭാവിയിലെ ദീർഘദൂര വ്യോമപ്രതിരോധ ശേഷിക്കായി കുശ പോലുള്ള പദ്ധതികളും മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.

മിസൈലുകൾ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യ സ്വന്തമായി യുദ്ധവിമാനവും നിർമ്മിച്ചു. അതാണ് തേജസ്. ഇന്ത്യയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഈ യുദ്ധവിമാനം ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ഭാഗമാണ്. അതോടൊപ്പം ഉയർന്ന മലനിരകളിൽ പോലും പ്രവർത്തിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ട് വികസിപ്പിച്ച പ്രചണ്ഡ് ആക്രമണ ഹെലികോപ്റ്ററും, ധ്രുവ് ഹെലികോപ്റ്റർ കുടുംബവും ഇന്ത്യയുടെ വ്യോമയാന മേഖലയിലെ വലിയ നേട്ടങ്ങളാണ്. അതായത് യുദ്ധവിമാനങ്ങൾക്കും ഹെലികോപ്റ്ററുകൾക്കും വേണ്ടി മാത്രം വിദേശ രാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് സ്വന്തം വിമാനങ്ങളും ഹെലികോപ്റ്ററുകളും നിർമ്മിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യ എത്തി.

കടലിലും ഇന്ത്യയുടെ ചിത്രം മാറിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ നിർമ്മിച്ച വിമാനവാഹിനിക്കപ്പലായ വിക്രാന്ത് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. കൊച്ചിൻ കപ്പൽശാലയിൽ നിർമ്മിച്ച വിക്രാന്ത് ഇന്ത്യയുടെ കപ്പൽനിർമാണ ശേഷിയുടെ വലിയ തെളിവായി മാറി. ഇതോടൊപ്പം വിവിധ യുദ്ധക്കപ്പലുകളും അന്തർവാഹിനികളും ഇന്ത്യയിലെ കപ്പൽശാലകളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതായത് കരയിലും ആകാശത്തിലും മാത്രമല്ല, കടലിലും സ്വന്തം പ്രതിരോധ ശേഷി ഇന്ത്യ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണ്.

കരസേനയുടെ കാര്യത്തിലും മാറ്റമുണ്ട്. ഇന്ത്യ സ്വന്തമായി വികസിപ്പിച്ച അർജുൻ യുദ്ധടാങ്ക്, ദീർഘദൂര പീരങ്കിയായ എടാഗ്സ്, പിനാക റോക്കറ്റ് സംവിധാനം എന്നിവ പ്രധാന ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് പിനാക ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ കരസേനയുടെ പ്രധാന റോക്കറ്റ് സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പം വിവിധ റഡാറുകളും ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളും ഇലക്ട്രോണിക് പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങളും ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ നിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇവിടെയാണ് കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന മാറ്റം കാണുന്നത്. മുമ്പ് പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം പ്രധാനമായും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളും പുതിയ സംരംഭങ്ങളും ഈ രംഗത്തേക്ക് കൂടുതൽ കടന്നുവന്നു. ടാറ്റ, എൽ ആൻഡ് ടി, ഭാരത് ഫോർജ്, അദാനി തുടങ്ങിയ കമ്പനികൾ വിവിധ പ്രതിരോധ പദ്ധതികളിൽ പങ്കാളികളായി. ഇതിലൂടെ ഒരു ആയുധം നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം എന്നതിലുപരി, അതിന്റെ ഓരോ ഭാഗവും നിർമ്മിക്കുന്ന വലിയൊരു വ്യവസായ ശൃംഖല ഇന്ത്യയിൽ വളരുകയാണ്.

ഇതിന്റെ ഫലം ഉൽപ്പാദനത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കാണാം. 2013-14ൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം ഏകദേശം നാല്പത്തിനാലായിരം കോടി രൂപയായിരുന്നെങ്കിൽ 2025-26ൽ അത് ഒരു ലക്ഷം എഴുപത്തിയെട്ടായിരം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയും 2013-14ലെ ഏകദേശം അറുനൂറിലധികം കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ മുപ്പത്തിയെട്ടായിരത്തിലധികം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രതിരോധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിരവധി വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നുണ്ട്.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷം കൊണ്ട് ഉണ്ടായ മാറ്റം വെറും പുതിയ ആയുധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മിസൈൽ മുതൽ യുദ്ധവിമാനം വരെ, ടാങ്ക് മുതൽ പീരങ്കി വരെ, ഹെലികോപ്റ്റർ മുതൽ യുദ്ധക്കപ്പൽ വരെ—പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ഇന്ത്യ സ്വന്തം നിർമ്മാണ ശേഷി വളർത്തിയെടുത്തു. അതോടൊപ്പം സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കൊപ്പം സ്വകാര്യ മേഖലയെയും ഈ രംഗത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ഉൽപ്പാദനം വർധിപ്പിച്ചു, കയറ്റുമതി വർധിപ്പിച്ചു, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു വലിയ വ്യവസായ അടിത്തറ ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള ശ്രമം ശക്തമാക്കി. എന്നാൽ ഇതോടെ ഇന്ത്യ പൂർണ്ണമായും വിദേശ ആശ്രിതത്വം അവസാനിപ്പിച്ചു എന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. ഇപ്പോഴും ചില നിർണായക സാങ്കേതികവിദ്യകളിലും ഘടകങ്ങളിലും വിദേശ ആശ്രിതത്വമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ കഥയെ പൂർണ്ണ സ്വയംപര്യാപ്തതയുടെ കഥ എന്നതിനേക്കാൾ, അതിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ വലിയ മുന്നേറ്റമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം.

ഈ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയുടെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി തന്നെ പറയുന്നത്, “കൂടുതൽ മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ, കൂടുതൽ നിക്ഷേപം, കൂടുതൽ കയറ്റുമതി” എന്നാണ്. മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷം പൂർത്തിയായ വേളയിൽ, രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദന മേഖലയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളും പ്രത്യേകിച്ച് പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ വളർച്ചയും പ്രധാനമന്ത്രി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു. ഒരുകാലത്ത് സൈന്യത്തിന് ആവശ്യമായ പല പ്രധാന ഉപകരണങ്ങൾക്കും വിദേശ രാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യ ഇന്ന് സ്വന്തം രാജ്യത്ത് തന്നെ വലിയ തോതിൽ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും അവയിൽ പലതും വിദേശത്തേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഘട്ടത്തിലെത്തിയെന്നാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. 2013-14ൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം ഏകദേശം നാല്പത്തിനാലായിരം കോടി രൂപയായിരുന്നെങ്കിൽ 2025-26ൽ അത് ഒരു ലക്ഷം എഴുപത്തിയെട്ടായിരം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. അതുപോലെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി 2013-14ലെ ഏകദേശം അറുനൂറിലധികം കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2025-26ൽ മുപ്പത്തിയെട്ടായിരത്തിലധികം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. അതായത് മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി പ്രതിരോധ മേഖലയെ വെറും ആയുധങ്ങൾ വാങ്ങുന്ന മേഖലയായി കാണാതെ, രാജ്യത്തിനകത്ത് തന്നെ നിർമ്മാണ ശേഷി വളർത്തുന്ന മേഖലയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണ് കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷമായി നടന്നത്.

ഇതൊന്നും വെറുതെ സംഭവിച്ച മാറ്റമല്ല. ഒരു ദിവസം രാവിലെ എടുത്ത തീരുമാനത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം മാറിയതുമല്ല. അതിന് പിന്നിൽ വർഷങ്ങളായി എടുത്ത നയപരമായ തീരുമാനങ്ങളും, വലിയ തോതിലുള്ള നിക്ഷേപവും, രാജ്യത്തിനകത്ത് തന്നെ പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യയും നിർമ്മാണശേഷിയും വളർത്തണമെന്ന മോദി സർക്കാരിന്റെ ഉറച്ച നിലപാടുമുണ്ട്. സൈന്യത്തിന് ആവശ്യമുള്ള സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുക എന്നതിൽ നിന്ന്, കഴിയുന്നത്ര ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്ന സമീപനത്തിലേക്ക് സർക്കാർ കൂടുതൽ ശക്തമായി നീങ്ങി. അതിനായി വിദേശ ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാനുള്ള സ്വദേശിവൽക്കരണ പട്ടികകൾ, പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്ക് കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ, പുതിയ സംരംഭങ്ങൾക്ക് പ്രോത്സാഹനം, പ്രതിരോധ വ്യവസായ ഇടനാഴികൾ, ഗവേഷണത്തിനും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും പിന്തുണ തുടങ്ങി പല തലങ്ങളിലായി മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് തേജസ് മുതൽ പിനാക വരെ, ആകാശ് മുതൽ ബ്രഹ്മോസ് വരെ, അർജുൻ മുതൽ വിക്രാന്ത് വരെ ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെ പട്ടിക ഇത്രയും വലുതായത്. മോദി സർക്കാർ മുന്നോട്ടുവച്ച ‘ആത്മനിർഭർ ഭാരത്’ എന്ന ലക്ഷ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ മാറ്റങ്ങളെ സർക്കാർ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അതായത് ഇവിടെ നമ്മൾ കാണുന്നത് വെറും ആയുധങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലുള്ള വർധനയല്ല; ഇന്ത്യയെ ഒരു വലിയ പ്രതിരോധ വിപണിയിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദന ശക്തിയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ദീർഘകാല ശ്രമമാണ്.