യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ചർച്ചകൾ നടക്കുന്നു. സമാധാനത്തിലേക്ക് ഒരു വഴി തുറക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ലോകം കാത്തിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ ചർച്ചയ്ക്കു ശേഷവും ആക്രമണമാണ് മറുപടിയായി ലഭിക്കുന്നതെങ്കിൽ ആ സംഭാഷണത്തിന് എന്ത് അർഥമാണുള്ളത്? അമേരിക്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ ഇറാൻ ഇപ്പോൾ ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം ഇതാണ്. മാസങ്ങളായി തുടരുന്ന മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് സംഘർഷത്തിന് നയതന്ത്ര പരിഹാരം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ സ്തംഭിച്ചുനിൽക്കുന്നതിനിടെ, അമേരിക്കയുമായുള്ള ചർച്ചകളുടെ വിശ്വാസ്യത തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്ത് രംഗത്തെത്തിയിരിക്കുകയാണ് ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെഷേഷ്കിയാൻ.
എൻഡിടിവി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത വാർത്ത പ്രകാരം, അമേരിക്കയുമായുള്ള ചർച്ചകൾ ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ ‘അർത്ഥശൂന്യമാണ്’ എന്നാണ് ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെഷേഷ്കിയാൻ വ്യക്തമാക്കിയത്. ചർച്ചകൾ നടന്നതിന് പിന്നാലെ മൂന്ന് തവണ ഇറാൻ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും ഇത് അമേരിക്ക യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭാഷണമല്ല ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്നതിന്റെ തെളിവാണെന്നും അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. ഇറാന്റെ ഔദ്യോഗിക വാർത്താ ഏജൻസിയായ ഐആർഎൻഎയെ ഉദ്ധരിച്ചാണ് ഈ വിവരങ്ങൾ പുറത്തുവന്നത്.
“ഇതുവരെ ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം അവർ മൂന്ന് തവണ ഞങ്ങളെ ആക്രമിച്ചു. അവർക്ക് സംഭാഷണം വേണ്ടെന്നാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. പകരം ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഇറാനെ അട്ടിമറിക്കുകയാണ് അവരുടെ ലക്ഷ്യം,” എന്നായിരുന്നു പെഷേഷ്കിയാന്റെ ആരോപണം. കൊലപാതകവും ഉപരോധവും സമ്മർദവും ഭീഷണികളും തുടരുകയും നൽകിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ ലംഘിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു എതിരാളിയുമായി നടത്തുന്ന ചർച്ചയ്ക്ക് അർത്ഥമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കുറ്റപ്പെടുത്തി.
ഈ പ്രസ്താവന ഒരു സാധാരണ നയതന്ത്ര വിമർശനമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. കാരണം അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന ആണവ തർക്കമുണ്ട്. ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയെക്കുറിച്ച് അമേരിക്കയും ഇറാനും ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നതിനിടെയാണ് ഫെബ്രുവരി അവസാനം അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഇറാനെതിരെ അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണങ്ങളുടെ പരമ്പര ആരംഭിച്ചതെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. ഇതോടെയാണ് പിന്നീട് വിശാലമായ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് യുദ്ധത്തിലേക്ക് സ്ഥിതിഗതികൾ മാറിയത്.
ഇറാൻ ആണവായുധം സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ശേഷിയിലേക്ക് എത്തുന്നത് തടയേണ്ടത് അനിവാര്യമാണെന്നാണ് അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും മുന്നോട്ടുവച്ച നിലപാട്. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ ആണവ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം ആണവായുധ നിർമാണമാണെന്ന ആരോപണം ഇറാൻ ദീർഘകാലമായി നിഷേധിച്ചുവരികയാണ്. ഈ പരസ്പര അവിശ്വാസമാണ് പിന്നീട് സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടലുകളിലേക്കും സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളിലേക്കും മേഖലയിലാകെ വ്യാപിക്കുന്ന സുരക്ഷാ പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും നയിച്ചത്.
യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷവും നയതന്ത്രത്തിന്റെ വാതിൽ പൂർണമായും അടഞ്ഞിരുന്നില്ല. സംഘർഷത്തിന് സ്ഥിരമായ പരിഹാരം കണ്ടെത്താനുള്ള ഒരു ചട്ടക്കൂട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ജൂണിൽ യുദ്ധത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട കക്ഷികൾ ഒരു ധാരണാപത്രത്തിൽ ഒപ്പുവച്ചിരുന്നു. ഇത് യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കുള്ള നിർണായക ചുവടുവയ്പ്പാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയും ഉയർന്നു. എന്നാൽ ആ പ്രതീക്ഷ അധികകാലം നീണ്ടുനിന്നില്ല.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ എണ്ണക്കപ്പൽ പാതകളിലൊന്നായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ സംഘർഷമാണ് കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും വഷളാക്കിയത്. കടലിടുക്കിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് നേരെ ഇറാൻ നടത്തിയ ആക്രമണങ്ങൾ അമേരിക്കയെ വീണ്ടും സൈനിക നടപടികളിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. അതോടെ സമാധാന ചർച്ചകൾ വീണ്ടും സ്തംഭിച്ചു.ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പൊതുസഭയ്ക്കിടെ അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിൽ നടന്ന പുതിയ പരോക്ഷ ചർച്ചകൾക്കും കാര്യമായ മുന്നേറ്റമുണ്ടാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മാസങ്ങളായി തുടരുന്ന യുദ്ധത്തിന് അവസാനം കുറിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യക്തമായ ധാരണ രൂപപ്പെടുമെന്ന പ്രതീക്ഷയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിലെ അടിസ്ഥാനപരമായ അവിശ്വാസം മറികടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഇതിനിടെയാണ് ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് തന്നെ ചർച്ചകളുടെ പ്രസക്തിയെ ചോദ്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പെഷേഷ്കിയാന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്, ചർച്ചകൾ ഒരു വശത്ത് നടക്കുകയും മറുവശത്ത് സൈനിക സമ്മർദവും സാമ്പത്തിക ഉപരോധവും തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം അംഗീകരിക്കാൻ ഇറാൻ തയ്യാറല്ല എന്നതാണ്.
അതേസമയം അടുത്ത ആഴ്ചകളിൽ അമേരിക്കയുടെ സമീപനത്തിലും മാറ്റം പ്രകടമായിട്ടുണ്ടെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. നേരിട്ടുള്ള സൈനിക നടപടികളേക്കാൾ സാമ്പത്തിക സമ്മർദത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന നിലപാടിലേക്ക് വാഷിങ്ടൺ നീങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. സെപ്റ്റംബർ 1ന് ശേഷം അമേരിക്ക ഇറാനെതിരെ ആക്രമണം നടത്തിയിട്ടില്ലെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത് സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള സ്ഥിരമായ മാറ്റമാണോ, അതോ താൽക്കാലികമായ തന്ത്രപരമായ ഇടവേള മാത്രമാണോ എന്ന ചോദ്യം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
ഇറാന്റെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരഘ്ചിയും സമാനമായ നിലപാടാണ് മുന്നോട്ടുവച്ചത്. ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായ അമേരിക്കയുടെ യുദ്ധത്തിന് സൈനിക മാർഗത്തിലൂടെ പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയത്. ആക്രമണങ്ങൾ വീണ്ടും ആരംഭിച്ചാൽ ഇറാന്റെ പ്രതിരോധം മുമ്പത്തേക്കാൾ ശക്തമായിരിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
“സൈനിക പരിഹാരമില്ല, പുതിയ ഉപരോധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പരിഹാരവുമില്ല” എന്ന നിലപാടാണ് അരഘ്ചി മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അതേസമയം എല്ലാ ചർച്ചകളെയും ഇറാൻ തള്ളിക്കളയുന്നില്ല എന്നതാണ് ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു വശം. “നീതിയും ന്യായവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചർച്ചകൾക്ക്” മാത്രമേ സംഘർഷം അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നാണ് ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിയുടെ നിലപാട്. അതായത് അമേരിക്കയുമായുള്ള സംഭാഷണം പൂർണമായും അവസാനിപ്പിക്കണമെന്നതിനേക്കാൾ നിലവിലെ രീതിയിലുള്ള ചർച്ചകളിലാണ് ഇറാന്റെ എതിർപ്പ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.
ഈ സംഘർഷത്തിൽ മറ്റൊരു നിർണായക ഘടകമായി മാറിയിരിക്കുന്നത് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കാണ്. ലോകത്തിലെ എണ്ണ-വാതക ഗതാഗതത്തിൽ അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ സമുദ്രപാതയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഏതൊരു വലിയ സംഘർഷവും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. എണ്ണവില മുതൽ ആഗോള ചരക്കുഗതാഗതം വരെയുള്ള മേഖലകളിൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം അനുഭവപ്പെടാം.
യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിന് പിന്നാലെ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ നിയന്ത്രണം ശക്തമാക്കാൻ ഇറാൻ ശ്രമിച്ചതായാണ് റിപ്പോർട്ട്. തങ്ങളുടെ അനുമതിയില്ലാതെ കടന്നുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കപ്പലുകളെ ലക്ഷ്യമിട്ട സംഭവങ്ങളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മറുവശത്ത് ഇറാനിയൻ തുറമുഖങ്ങൾക്കെതിരെ അമേരിക്ക പ്രത്യുപരോധ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും അവ ലംഘിച്ചുവെന്ന് ആരോപിക്കുന്ന കപ്പലുകൾക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തതോടെ സമുദ്രപാതയിലെ സംഘർഷവും കൂടുതൽ സങ്കീർണമായി.
ബ്രിട്ടീഷ് സമുദ്ര സുരക്ഷാ ഏജൻസിയായ UKMTO നൽകിയ വിവരമനുസരിച്ച്, ഒക്ടോബർ നാലിന് ജലപാതയിലൂടെ കടന്നുപോകാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു ടാങ്കറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇറാനിയൻ സേനയുടെ ആക്രമണ ഭീഷണിയെത്തുടർന്ന് തിങ്കളാഴ്ച മറ്റൊരു കപ്പൽ യാത്ര ഉപേക്ഷിച്ച് തിരിച്ചുപോയതായും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. ഇതോടെ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഇപ്പോഴും യുദ്ധത്തിലെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ സംഘർഷകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണെന്ന ആശങ്ക ശക്തമാവുകയാണ്.
അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രയേലിന്റെയും പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനമായിരുന്നത് ഇറാൻ ആണവായുധം നേടുന്നത് തടയുക എന്നതായിരുന്നു. എന്നാൽ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ പ്രതിസന്ധി ആഗോള ഊർജ വിപണിയെ ബാധിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഈ സുപ്രധാന കപ്പൽപാത വീണ്ടും സുരക്ഷിതമായി തുറക്കുന്നതും വലിയ മുൻഗണനയായി മാറിയെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്.
ഇതോടെയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നത്. ഒരു വശത്ത് സൈനിക പരിഹാരം സാധ്യമല്ലെന്ന് ഇറാൻ പറയുന്നു. മറുവശത്ത്, നിലവിലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ അമേരിക്കയുമായുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് അർത്ഥമില്ലെന്നും ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് പറയുന്നു. അതേസമയം നീതിയുടെയും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് ഇപ്പോഴും അവസരമുണ്ടെന്ന സന്ദേശവും ഇറാൻ നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പെഷേഷ്കിയാന്റെ പുതിയ പ്രസ്താവന അമേരിക്കയുമായുള്ള എല്ലാ ചർച്ചകൾക്കും ഇറാൻ വാതിൽ അടച്ചുവെന്ന പ്രഖ്യാപനമായി മാത്രം വായിക്കുന്നത് ശരിയായിരിക്കില്ല. പകരം, ആക്രമണവും ഉപരോധവും സമ്മർദവും തുടരുന്നതിനൊപ്പം നടക്കുന്ന ചർച്ചകളിൽ തങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസമില്ലെന്ന ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായാണ് ഇതിനെ കാണേണ്ടത്.
എന്നാൽ ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്. ഇരുരാജ്യങ്ങളും ചർച്ചകളിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും വീണ്ടും സൈനിക നടപടികളിലേക്ക് തിരിയുകയും ചെയ്താൽ എന്ത് സംഭവിക്കും? ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ പുതിയ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ ഉണ്ടാകുമോ? ആണവ വിഷയത്തിലെ തർക്കം വീണ്ടും വലിയ ആക്രമണങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കുമോ? അതോ സാമ്പത്തിക സമ്മർദവും പരോക്ഷ ചർച്ചകളും ഒടുവിൽ ഒരു പുതിയ കരാറിലേക്ക് ഇരുപക്ഷത്തെയും എത്തിക്കുമോ? ഇപ്പോൾ ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ ഉത്തരമില്ല. എന്നാൽ “ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം മൂന്ന് തവണ ഞങ്ങളെ ആക്രമിച്ചു” എന്ന ഇറാൻ പ്രസിഡന്റിന്റെ ആരോപണം അമേരിക്ക-ഇറാൻ ബന്ധത്തിലെ വിശ്വാസത്തകർച്ച എത്രത്തോളം ആഴത്തിലാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
