ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ജീവനാഡികളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ സമുദ്ര ചോക്ക്പോയിന്റുകളിൽ ഒന്നായ ഈ ഇടുങ്ങിയ കടൽപാതയിലൂടെ ദിവസേന ലക്ഷക്കണക്കിന് ബാരൽ എണ്ണയും വാതകവും കയറ്റിയ കപ്പലുകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ കടൽപാതയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുവരുന്ന വിവാദം വെറും വ്യാപാരത്തിന്റെയോ സുരക്ഷയുടെയോ വിഷയമല്ല, മറിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര നിയമത്തിന്റെയും ആഗോള ശക്തിരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ഭാവിയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒന്നായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപ് നടത്തിയ ഏറ്റവും പുതിയ പ്രഖ്യാപനമാണ് പുതിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടത്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന വാണിജ്യ കപ്പലുകളിൽ നിന്ന് 20 ശതമാനം വരെ ടോൾ ഫീസ് ഈടാക്കാൻ അമേരിക്ക പദ്ധതിയിടുന്നുവെന്നാണ് ട്രംപ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. അമേരിക്കയുടെ നാവികസേന ഈ ജലപാതയുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അതിന്റെ ചെലവ് പങ്കുവെക്കേണ്ടത് മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ സുരക്ഷിതത്വം അമേരിക്ക ഉറപ്പാക്കുമ്പോൾ ലോകം അതിന്റെ നേട്ടം സൗജന്യമായി ആസ്വദിക്കരുതെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.
ട്രംപിന്റെ ഈ പ്രഖ്യാപനം ആഗോള തലത്തിൽ ശക്തമായ പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിന്റെ പ്രധാന ധമനിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സമുദ്രപാതയിൽ ഏകപക്ഷീയമായി ഫീസ് ഈടാക്കാനുള്ള അവകാശം ഒരു രാജ്യത്തിനും ഇല്ലെന്നാണ് നിരവധി രാജ്യങ്ങളും നിയമവിദഗ്ധരും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര ജലപാതയായതിനാൽ അവിടെയുള്ള സ്വതന്ത്ര ഗതാഗതം അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾ ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശമാണെന്നും അവർ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.ഇതിനിടെയാണ് ബ്രസീൽ പ്രസിഡന്റ് ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡ സിൽവയുടെ കടുത്ത വിമർശനം ലോകശ്രദ്ധ നേടിയത്. സാവോ പോളോയിൽ നടന്ന പൊതുപരിപാടിയിൽ സംസാരിക്കവെ ട്രംപിന്റെ നിർദ്ദേശത്തെ ലുല തുറന്നടിച്ചു. അമേരിക്കയെ ലോകം ഒരു മഹാശക്തിയായാണ് കാണുന്നത്, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അതേ രാജ്യം കടൽക്കൊള്ളക്കാരുടെ രീതിയിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് തുറന്നുവെക്കുന്നതിനുള്ള പ്രതിഫലമായി ഓരോ കപ്പലിൽ നിന്നും 20 ശതമാനം പിരിക്കുക എന്ന ആശയം പഴയകാലങ്ങളിൽ കടൽക്കൊള്ളയായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടേനെ എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
“ഒരു കപ്പൽ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അതിന്റെ ചരക്കിന്റെ മൂല്യത്തിന്റെ ഒരു വിഹിതം നൽകണമെന്ന് പറയുന്നത് സുരക്ഷാ സേവനമല്ല, അത് പിരിവാണ്,” എന്ന നിലപാടാണ് ലുല മുന്നോട്ടുവച്ചത്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായ അമേരിക്കയ്ക്ക് ഇത്തരം നടപടികൾ യോജിക്കുന്നതല്ലെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. അമേരിക്ക പോലുള്ള ഒരു രാജ്യം ആഗോള വ്യാപാരത്തെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്, അതിൽ നിന്ന് ലാഭം കൊയ്യാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടതല്ലെന്നും ലുല വ്യക്തമാക്കി.
ട്രംപിന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ മറ്റൊരു നിർണായക വശവുമുണ്ട്. ഇറാനിയൻ കപ്പലുകളെയും ഇറാനുമായി വ്യാപാരം നടത്തുന്ന കപ്പലുകളെയും ലക്ഷ്യമിട്ട് പുതിയ നാവിക ഉപരോധ നടപടികൾ നടപ്പാക്കുമെന്നും അമേരിക്ക സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇറാനുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ കപ്പലുകൾക്ക് യാത്ര തുടരാമെന്നും അമേരിക്ക അറിയിച്ചു. ഇത് സാമ്പത്തിക ഉപരോധത്തിന്റെയും സമുദ്ര നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പുതിയ രൂപമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
ഈ പ്രഖ്യാപനം അമേരിക്കൻ ഭരണകൂടത്തിനുള്ളിലെ തന്നെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു. വെറും ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ് അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി മാർക്കോ റൂബിയോ പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നത്. ജൂൺ 23-ന് നടത്തിയ പ്രസ്താവനയിൽ ഹോർമുസ് പോലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ജലപാതകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന കപ്പലുകളിൽ നിന്ന് ഒരു രാജ്യത്തിനും ടോൾ ഈടാക്കാൻ അധികാരമില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
“ഒരു രാജ്യത്തിനും അന്താരാഷ്ട്ര ജലപാതയിൽ ഫീസോ ടോളോ ചുമത്താൻ അനുവാദമില്ല. അതാണ് നിലവിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര നിയമം,” എന്നായിരുന്നു റൂബിയോയുടെ വാക്കുകൾ. ഈ പ്രസ്താവനകൾ ഇപ്പോൾ ട്രംപിന്റെ പുതിയ നയവുമായി നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടുന്നതായി നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. വെറും മൂന്ന് ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ അമേരിക്കയുടെ ഔദ്യോഗിക നിലപാട് ഇങ്ങനെ മാറിയതെങ്ങനെയെന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നുണ്ട്.അന്താരാഷ്ട്ര നിയമവിദഗ്ധരും സമുദ്രനയ വിദഗ്ധരും ഈ വിഷയത്തിൽ ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര മാരിടൈം ഓർഗനൈസേഷനും ഇതേ നിലപാടാണ് ആവർത്തിച്ചത്. അന്താരാഷ്ട്ര കടലിടുക്കുകൾ വഴിയുള്ള ഗതാഗതത്തിന് നിർബന്ധിത ഫീസ് ചുമത്താൻ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങളിൽ യാതൊരു അടിസ്ഥാനവുമില്ലെന്നും സംഘടന വ്യക്തമാക്കി. ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾ ഭാവിയിൽ മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്കും സമാന അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാൻ വഴിയൊരുക്കുമെന്നും അവർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ പ്രാധാന്യം മനസിലാക്കുമ്പോഴാണ് ഈ വിവാദത്തിന്റെ ഗൗരവം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. പേർഷ്യൻ ഗൾഫിനെയും അറബിക്കടലിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഇടുങ്ങിയ കടൽപാതയിലൂടെ ലോക എണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്റെ വലിയൊരു വിഹിതമാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. സൗദി അറേബ്യ, ഇറാഖ്, കുവൈത്ത്, ഖത്തർ, യുഎഇ, ഇറാൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുടെ എണ്ണയും പ്രകൃതി വാതകവും പ്രധാനമായും ഈ വഴിയാണ് ആഗോള വിപണികളിലേക്ക് എത്തുന്നത്.
ലോകത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന എണ്ണയുടെ വലിയൊരു ശതമാനം ദിവസേന ഹോർമുസ് വഴിയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. അതിനാൽ ഈ കടലിടുക്കിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയ അനിശ്ചിതത്വം പോലും അന്താരാഷ്ട്ര എണ്ണവിലകളെ കുത്തനെ ഉയർത്താൻ മതിയാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഹോർമുസിനെ ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ “ഓയിൽ വാൽവ്” എന്നാണ് ചില വിദഗ്ധർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
ട്രംപിന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിന് പിന്നാലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിപണികളിൽ എണ്ണവിലയിൽ ചാഞ്ചാട്ടം പ്രകടമായി. നിക്ഷേപകരും വ്യാപാരികളും ഭാവിയിലെ അനിശ്ചിതത്വം കണക്കിലെടുത്ത് കൂടുതൽ ജാഗ്രത പുലർത്താൻ തുടങ്ങി. എണ്ണവില ഉയരുന്നതിന്റെ ആഘാതം ഏറ്റവും കൂടുതൽ അനുഭവിക്കുന്നത് വികസനോന്മുഖ രാജ്യങ്ങളാണ്. ഇന്ധനവില വർധിക്കുമ്പോൾ ഗതാഗത ചെലവ് ഉയരും, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെയും നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളുടെയും വിലകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.
ബ്രസീലിൽ ഈ പ്രത്യാഘാതം ഇതിനോടകം തന്നെ പ്രകടമാണെന്ന് പ്രസിഡന്റ് ലുല ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇന്ധനവിലയിലെ വർധന ബീൻസ്, അരി, തക്കാളി, ഉള്ളി തുടങ്ങിയ സാധാരണക്കാരുടെ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ വില ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ആഗോള രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളുടെ വില ഒടുവിൽ അടയ്ക്കേണ്ടി വരുന്നത് സാധാരണ ജനങ്ങളാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശനം.ഇറാനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സംഘർഷം വീണ്ടും രൂക്ഷമായതോടെ ഇന്ധനവില വർധനവിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ബ്രസീൽ സർക്കാർ താൽക്കാലിക സാമ്പത്തിക നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്രൂഡ് ഓയിൽ കയറ്റുമതിക്ക് ചുമത്തിയ നികുതിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അധിക വരുമാനം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഈ ആഘാതം കുറയ്ക്കാൻ സർക്കാർ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇത് ദീർഘകാല പരിഹാരമല്ലെന്നും അന്താരാഷ്ട്ര സാഹചര്യങ്ങൾ ശാന്തമാകാതെ വിലക്കയറ്റം നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമാണെന്നും സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു.
ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾ ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു വലിയ ചോദ്യവും ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. ലോക വ്യാപാരപാതകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നത് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമാണോ, അതോ അത് ഒരു കൂട്ടായ അന്താരാഷ്ട്ര ഉത്തരവാദിത്തമാണോ എന്നതാണ് ആ ചോദ്യം. അമേരിക്കയുടെ നിലപാട് ആദ്യത്തേതിനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭൂരിഭാഗം രാജ്യങ്ങളും രണ്ടാമത്തെ സമീപനത്തെയാണ് പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള പുതിയ വിവാദം വരും മാസങ്ങളിൽ അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയമായി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമേരിക്ക തന്റെ നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമോ, അതോ ആഗോള സമ്മർദ്ദത്തെ തുടർന്ന് പിൻവാങ്ങുമോ എന്നത് ഇനിയും വ്യക്തമല്ല. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം ഉറപ്പാണ്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ സമുദ്രപാതകളിലൊന്നായ ഹോർമുസ് ഇനി വെറും ഒരു കടൽപാത മാത്രമല്ല, മറിച്ച് 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശക്തിരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ യുദ്ധഭൂമിയായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
