ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ കഴിഞ്ഞ ഒരു മാസമായി രാജ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭം ഒടുവിൽ നിർണായക വിജയത്തിൽ കലാശിച്ചു. കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി (സിജെപി) മുന്നോട്ടുവെച്ച പ്രധാന ആവശ്യങ്ങൾ കേന്ദ്ര സർക്കാർ അംഗീകരിക്കുകയും, കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ധർമേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെക്കുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് പ്രക്ഷോഭം പിൻവലിച്ചത്. എന്നാൽ സമരം അവസാനിച്ചതോടെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ മറ്റൊരു വലിയ ചർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കമായിരിക്കുകയാണ്. അമേരിക്കയിൽ നിന്ന് പ്രചാരണ പരിപാടികൾ പൂർത്തിയാക്കി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ സിജെപി സ്ഥാപകൻ അഭിജീത് ദിപ്കെയുടെ അടുത്ത നീക്കം എന്തായിരിക്കും? സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഒരു ആക്ഷേപഹാസ്യ കൂട്ടായ്മയെ രാജ്യവ്യാപക യുവജന പ്രസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റിയ ദിപ്കെ, ഒരുകാലത്ത് അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ അഴിമതി വിരുദ്ധ സമരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളിന്റെ പാതയിലേക്കാണോ ഇനി നടക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരുന്നത്.
ഈ താരതമ്യം വെറും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ചർച്ച മാത്രമല്ല. ബിജെപി എംപി നിഷികാന്ത് ദുബെ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ തന്നെ അഭിജീത് ദിപ്കെയുടെ ഉയർച്ചയും അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയും തമ്മിൽ നേരിട്ടുള്ള സമാനതകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തെ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുക എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇരുവരുടെയും യാത്രയ്ക്ക് തമ്മിൽ സാമ്യമുണ്ടെന്നാണ് അവരുടെ വിലയിരുത്തൽ. എന്നാൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഈ രണ്ട് നേതാക്കളുടെയും രാഷ്ട്രീയ ശൈലിക്കും ആശയപരമായ അടിത്തറയ്ക്കും സംഘടനാ രീതികൾക്കും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത് 2011-ൽ അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ഇന്ത്യ എഗൈൻസ്റ്റ് കറപ്ഷൻ പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്. രാജ്യത്ത് വ്യാപകമായ അഴിമതിക്കെതിരായ ജനകീയ വികാരത്തെ അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയും പിന്നീട് ആം ആദ്മി പാർട്ടി രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഡൽഹി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ചരിത്രപരമായ വിജയം നേടുകയും ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു പുതിയ ബദൽ ശക്തിയായി ഉയരുകയും ചെയ്തു.
അഭിജീത് ദിപ്കെയുടെ കഥയും ഒരു ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. 2026-ലെ നീറ്റ് പരീക്ഷാ പേപ്പർ ചോർച്ച വിവാദം രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചപ്പോൾ, അതിനെ സാമൂഹികമാധ്യമ പ്രചാരണത്തിൽ ഒതുക്കാതെ ഒരു സംഘടിത യുവജന പ്രസ്ഥാനമായി മാറ്റാൻ ദിപ്കെയ്ക്ക് സാധിച്ചു. ആദ്യം ആക്ഷേപഹാസ്യ മീമുകളിലൂടെയും ഡിജിറ്റൽ ക്യാമ്പെയ്നുകളിലൂടെയും ശ്രദ്ധ നേടിയ കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പിന്നീട് വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പ്രധാന മുഖമായി മാറുകയായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള യുവാക്കളെ ഒരേ വേദിയിൽ അണിനിരത്താൻ സിജെപിക്ക് കഴിഞ്ഞത് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അപൂർവമായ സംഭവമായിരുന്നു.
ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടം കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ധർമേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെക്കേണ്ടി വന്നതാണ്. മാസങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്ന പ്രതിഷേധം, പൊതുജന സമ്മർദ്ദം, വിദ്യാർത്ഥികളുടെ തുടർച്ചയായ സമരങ്ങൾ എന്നിവ സർക്കാരിനെ ഒടുവിൽ വഴങ്ങാൻ നിർബന്ധിതമാക്കി. പല രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകരും ഇതിനെ 2011-ലെ അണ്ണാ ഹസാരെ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യ വിജയങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയാണ്. അന്ന് ജനലോക്പാൽ നിയമം ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പ്രധാന ചർച്ചയായതുപോലെ, ഇന്ന് പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിലെ വിശ്വാസ്യതയും യുവജന രാഷ്ട്രീയവും ദേശീയ ചർച്ചയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
അഭിജീത് ദിപ്കെയുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയിലെ മറ്റൊരു കൗതുകകരമായ വസ്തുത അദ്ദേഹത്തിന് ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുമായി മുൻകാല ബന്ധമുണ്ടെന്നതാണ്. 2020 മുതൽ 2023 വരെ ആം ആദ്മി പാർട്ടിയുടെ സോഷ്യൽ മീഡിയ, ഡിജിറ്റൽ ക്യാമ്പെയ്ൻ, മീം ടീമുകളുമായി അദ്ദേഹം സന്നദ്ധപ്രവർത്തകനായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കെജ്രിവാളിന്റെ ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയ ശൈലി, ഓൺലൈൻ ക്യാമ്പെയ്ൻ രീതികൾ, യുവാക്കളെ അണിനിരത്തുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ദിപ്കെയ്ക്ക് അടുത്തറിയാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇന്ന് സിജെപി ഉപയോഗിക്കുന്ന പല ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയ രീതികളിലും ആ സ്വാധീനം കാണാമെന്നാണ് നിരീക്ഷകർ പറയുന്നത്.
എന്നാൽ സമാനതകൾ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, നിർണായകമായ വ്യത്യാസങ്ങളാണ് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത്. അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വന്നത് ഒരു മുൻ ഇന്ത്യൻ റവന്യൂ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെന്ന അനുഭവവുമായാണ്. പൊതുഭരണ സംവിധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അറിവും നയരൂപീകരണത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പരിചയവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. റാമോൺ മഗ്സസെ പുരസ്കാര ജേതാവെന്ന നിലയിൽ രാജ്യവ്യാപക അംഗീകാരവും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഭരണനയങ്ങളും ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമായിരുന്നു.
മറുവശത്ത്, അഭിജീത് ദിപ്കെ പൂർണമായും മറ്റൊരു തലമുറയുടെ പ്രതിനിധിയാണ്. ജനറേഷൻ Zയുടെ ഭാഷയും സംസ്കാരവും സോഷ്യൽ മീഡിയ മീമുകളും ആക്ഷേപഹാസ്യവും വൈറൽ ക്യാമ്പെയ്നുകളുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങൾ. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങൾക്ക് പകരം നർമ്മം, ട്രെൻഡുകൾ, ഡിജിറ്റൽ മൊബിലൈസേഷൻ എന്നിവയാണ് സിജെപിയുടെ ശക്തി. സ്ഥാപന വിരുദ്ധ വികാരങ്ങളെ മീമുകളിലൂടെയും വൈറൽ വീഡിയോകളിലൂടെയും ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റാൻ ദിപ്കെയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ഡിജിറ്റൽ ഊർജ്ജത്തെ ഭരണനയങ്ങളിലേക്കും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളിലേക്കും മാറ്റാൻ കഴിയുമോയെന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.
ഇരുവരുടെയും നേതൃത്വശൈലിയിലെ മറ്റൊരു വലിയ വ്യത്യാസം അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ നിയമസാധുതയുടെ ഉറവിടമാണ്. അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ തന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യതയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നാണ് നേടിയത്. അണ്ണായുടെ നൈതിക സ്വാധീനവും ജനപിന്തുണയും കെജ്രിവാളിന് വലിയ കരുത്തായിരുന്നു. എന്നാൽ അഭിജീത് ദിപ്കെ തുടക്കം മുതൽ വ്യത്യസ്തമായ സമീപനമാണ് സ്വീകരിച്ചത്. സിജെപി പൂർണമായും ജനറേഷൻ Zയുടെ പ്രസ്ഥാനമാണെന്നും മുതിർന്ന നേതാക്കളുടെ പിന്തുണ ആവശ്യമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം തുറന്നുപറഞ്ഞു. അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ പിന്തുണ തേടാനുള്ള സാധ്യതകൾ പോലും അദ്ദേഹം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. യുവാക്കൾ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ഭാവി സ്വയം നിർമ്മിക്കണമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.സംഘടനാ ഘടനയിലും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ആം ആദ്മി പാർട്ടി വളരെ വേഗത്തിൽ ശക്തമായ ബൂത്ത് തല സംഘടനയും വാർഡ് കമ്മിറ്റികളും സന്നദ്ധപ്രവർത്തക ശൃംഖലയും രൂപീകരിച്ചു. ഡൽഹി മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രം കെജ്രിവാൾ നിർമ്മിച്ചു. അതാണ് പിന്നീട് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വലിയ വിജയമായി മാറിയത്. എന്നാൽ സിജെപി ഇപ്പോഴും രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയല്ല. ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ അംഗീകാരമില്ല, സ്ഥിരം സംഘടനാ ഘടനയില്ല, തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാനുള്ള വ്യക്തമായ പ്രഖ്യാപനവുമില്ല.
എന്നിരുന്നാലും, അഭിജീത് ദിപ്കെയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം യുവജന രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റിയെന്നതാണ്. ഒരുകാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയം സർവകലാശാലകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്നപ്പോൾ, ഇന്ന് സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ രാജ്യവ്യാപകമായി ലക്ഷക്കണക്കിന് യുവാക്കളെ ഒരേസമയം അണിനിരത്താൻ കഴിയുമെന്ന് സിജെപി തെളിയിച്ചു. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ഒരു പ്രതിഷേധ സംസ്കാരമാക്കി മാറ്റിയതാണ് ദിപ്കെയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം.
എന്നാൽ ഒരു പ്രക്ഷോഭ നേതാവും വിജയകരമായ രാഷ്ട്രീയ നേതാവും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ടെന്ന് വിദഗ്ധർ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജനങ്ങളെ പ്രതിഷേധത്തിനായി അണിനിരത്തുന്നത് ഒരു കഴിവാണെങ്കിൽ, തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് നേടുക മറ്റൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. അതിനായി സ്ഥാനാർഥി തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, സംഘടനാ അച്ചടക്കം, ധനസമാഹരണം, നയരേഖകൾ, ഭരണപരമായ കാഴ്ചപ്പാട് എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. ഈ മേഖലകളിലാണ് സിജെപി ഇനി തന്റെ ശക്തി തെളിയിക്കേണ്ടത്.
അഭിജീത് ദിപ്കെക്ക് കെജ്രിവാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉയർച്ച ആവർത്തിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഇപ്പോൾ വ്യക്തമായ ഉത്തരമില്ല. പക്ഷേ ഒരു കാര്യം ഉറപ്പാണ്. ഇന്ത്യയിലെ യുവജന രാഷ്ട്രീയത്തിന് അദ്ദേഹം ഒരു പുതിയ ഭാഷയും പുതിയ ശൈലിയും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മീമുകളിലൂടെ തുടങ്ങിയ ഒരു പ്രസ്ഥാനം മന്ത്രിയുടെ രാജിവരെ എത്തിച്ചെന്നത് തന്നെ അതിന്റെ ശക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഇനി മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളായിരിക്കും. വൈറലാകുന്ന ഹാഷ്ടാഗുകളെയും കോടിക്കണക്കിന് സോഷ്യൽ മീഡിയ ഫോളോവേഴ്സിനെയും വോട്ടുകളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയുമോ? “കോക്രോച്ച് പവർ” എന്ന ഡിജിറ്റൽ വികാരത്തെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയാക്കി മാറ്റാൻ ദിപ്കെയ്ക്ക് സാധിക്കുമോ? അതാണ് ഇനി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ ചോദ്യമായി മാറിയിരിക്കുന്നത്. ജനറേഷൻ Zയുടെ ശബ്ദമായി ഉയർന്ന അഭിജീത് ദിപ്കെ അടുത്ത അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാകുമോ, അതോ പൂർണമായും പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ മാതൃക സൃഷ്ടിക്കുമോ എന്നത് വരാനിരിക്കുന്ന വർഷങ്ങളാണ് തീരുമാനിക്കുക.
