അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഇറാനെതിരെ ആരംഭിച്ച സൈനിക നീക്കത്തിന് പിന്നാലെ പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നതിനിടയിലാണ് അമേരിക്ക പുതിയ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദനീക്കവുമായി രംഗത്തെത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇറാന്റെ ആയുധ പദ്ധതികൾക്ക് ആവശ്യമായ സംവിധാനങ്ങളും ഘടകങ്ങളും വാങ്ങാൻ സഹായിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് റഷ്യ, ചൈന, ഹോങ്കോംഗ്, പാകിസ്ഥാൻ എന്നിവിടങ്ങളിലുള്ള 13 വ്യക്തികൾക്കും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കുമെതിരെയാണ് അമേരിക്ക പുതിയ ഉപരോധങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. യുദ്ധഭൂമിയിൽ സൈനിക സമ്മർദ്ദം തുടരുന്നതിനൊപ്പം സാമ്പത്തിക രംഗത്തും ഇറാനെ ഒറ്റപ്പെടുത്താനുള്ള അമേരിക്കൻ തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ നീക്കം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
അമേരിക്കൻ ട്രഷറിയും സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും പ്രഖ്യാപിച്ച നടപടികളുടെ ലക്ഷ്യം ഇറാന്റെ ആയുധശേഖരണ ശൃംഖലകളെ തകർക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ സൈനിക ശേഷി പുനർനിർമിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയുമാണെന്നാണ് അമേരിക്കയുടെ വിശദീകരണം. ഇറാനെ സഹായിക്കുന്ന വ്യക്തികളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും കണ്ടെത്തി അവർക്കെതിരെ തുടർന്നും നടപടിയെടുക്കുമെന്ന് ട്രഷറി സെക്രട്ടറി സ്കോട്ട് ബെസെന്റ് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അമേരിക്കയുടെ ഈ നിലപാട് മറ്റൊരു ചോദ്യവും ഉയർത്തുന്നു, സൈനിക സംഘർഷത്തിനൊപ്പം സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളിലൂടെ ഒരു രാജ്യത്തെ കൂടുതൽ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കുന്നത് സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണോ, അതോ സംഘർഷം കൂടുതൽ നീണ്ടുപോകാനുള്ള സാഹചര്യമാണോ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്?
പുതിയ ഉപരോധ പട്ടികയിൽ ഇറാന്റെ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന്റെയും സായുധ സേനാ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഏജൻസിയുടെയും ചൈന ആസ്ഥാനമായുള്ള പ്രതിനിധിയായി അമേരിക്ക ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന സയ്യിദ് അസ്ഗർ അലിസാദെ തബതബായി ഉൾപ്പെടുന്നു. ചൈനയിൽ നിന്ന് ഇറാനുവേണ്ടി പൂർത്തിയായ ആയുധ സംവിധാനങ്ങളും ഇരട്ട ഉപയോഗത്തിന് കഴിയുന്ന സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങളും ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പങ്കാളിയാണെന്നാണ് അമേരിക്കയുടെ ആരോപണം.
ഇറാൻ ആസ്ഥാനമായ കാവോഷ്കോം ഏഷ്യ ആർ ആൻഡ് ഡി ഗ്രൂപ്പിനെയും അമേരിക്ക ലക്ഷ്യമിട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇറാൻ എയർക്രാഫ്റ്റ് മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ കമ്പനിക്കായി കണക്ടറുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് ഘടകങ്ങൾ വാങ്ങിയെന്ന ആരോപണമാണ് ഇതിന് പിന്നിൽ. ഹോങ്കോംഗ് ആസ്ഥാനമായ ഇസി മോജോ ടെക്നോളജി കമ്പനി ലിമിറ്റഡും ഉപരോധ പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാവോഷ്കോമിന്റെ സംഭരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ ഇലക്ട്രോണിക് ഘടകങ്ങൾ നൽകിയെന്നതാണ് കമ്പനിക്കെതിരായ അമേരിക്കൻ ആരോപണം.
റഷ്യയിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നതാണ് പുതിയ നടപടിയുടെ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗം. വിമാന നിർമ്മാതാവ് അലക്സാണ്ടർ യാക്കോവ്ലെവിന്റെ പേരിലുള്ള റഷ്യൻ സ്ഥാപനവും റഷ്യൻ സർക്കാരിനായി ആയുധ ഗതാഗതത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടതായി അമേരിക്ക ആരോപിക്കുന്ന എംജി-ഫ്ലോട്ട് എൽഎൽസിയും പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പാകിസ്ഥാനിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കവലിയർ ഗ്രൂപ്പിന്റെ ചെയർമാൻ വസീം പാഷ താജമ്മലിനെയും അമേരിക്ക ലക്ഷ്യമിട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതോടെ ഇറാന്റെ ആയുധ സംഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശൃംഖലകൾക്കെതിരെ ഒരു രാജ്യത്തിനുള്ളിലെ സ്ഥാപനങ്ങളെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്നതിൽ നിന്ന് മാറി അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക വലയമാണ് അമേരിക്ക മുറുക്കുന്നത്.
അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങളുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം ഇറാന്റെ സൈനിക ശേഷിയെ നിയന്ത്രിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ ഇത്തരം നടപടികളുടെ ആഘാതം ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിരോധ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങണമെന്നില്ല. അന്താരാഷ്ട്ര ബാങ്കിംഗ്, വ്യാപാരം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിതരണ ശൃംഖലകൾ എന്നിവയിൽ അമേരിക്കൻ സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുള്ളതിനാൽ, ഒരു രാജ്യത്തെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഉപരോധങ്ങൾ പലപ്പോഴും അതിന്റെ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളെയും ബാധിക്കാറുണ്ട്.ഇറാനെതിരായ ദീർഘകാല ഉപരോധനയത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പുതിയ നടപടികളും വരുന്നത്. ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയും മിസൈൽ ശേഷിയും പ്രാദേശിക സൈനിക ശൃംഖലകളും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി അമേരിക്ക വർഷങ്ങളായി വിവിധ തരത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഉപരോധങ്ങൾ വർധിക്കുന്നതോടെ ഇറാൻ കൂടുതൽ സമ്മർദ്ദത്തിലാകുന്നതിനൊപ്പം, അമേരിക്കയുമായുള്ള നയതന്ത്ര അകലം കൂടി വർധിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
അമേരിക്ക പറയുന്നത് ഉപരോധങ്ങൾ ഇറാനെ ചർച്ചാ മേശയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിനുള്ള ഉപാധിയാണെന്നാണ്. എന്നാൽ വിമർശകർ ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം ഇതാണ്, സാമ്പത്തികമായി ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന നയം ഒരു രാജ്യത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചർച്ചയിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുമോ, അതോ കൂടുതൽ പ്രതിരോധ നിലപാടിലേക്ക് തള്ളി വിടുമോ? ഇറാന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾ ഒരു സാമ്പത്തിക നടപടി മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ പരമാധികാരത്തെയും സുരക്ഷാ താൽപര്യങ്ങളെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന സമ്മർദ്ദനയമായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
അതേസമയം, അമേരിക്കയുടെ പുതിയ നടപടികളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ മറ്റൊരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര ആയുധവ്യാപാരത്തിലും സൈനിക ഇടപെടലുകളിലും അമേരിക്ക തന്നെ വലിയ ശക്തിയായിരിക്കെ, മറ്റു രാജ്യങ്ങളുടെ പ്രതിരോധ സഹകരണങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഏകപക്ഷീയമായ സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നത് എത്രത്തോളം സ്ഥിരതയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര മാതൃകയാണെന്ന ചർച്ചയും ശക്തമാണ്.
അമേരിക്ക തന്റെ നടപടികളെ ദേശീയ സുരക്ഷയുടെയും ആഗോള സുരക്ഷയുടെയും പേരിലാണ് ന്യായീകരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അമേരിക്കയുടെ എതിരാളികൾക്ക് ഇത് പലപ്പോഴും സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി സാമ്പത്തിക ശക്തിയെ വിദേശനയ ആയുധമാക്കുന്ന സമീപനം എന്ന നിലയിലാണ് തോന്നുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ചൈനയും റഷ്യയും പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ അമേരിക്കൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉപരോധ സംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി സ്വന്തം സാമ്പത്തിക-വ്യാപാര ശൃംഖലകൾ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഇത്തരം നടപടികൾ ആഗോള ശക്തിസമവാക്യത്തെയും സ്വാധീനിക്കാം.
ഇറാനെ ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനാണ് സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദമെന്നാണ് ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അതേസമയം സൈനിക ആക്രമണവും സാമ്പത്തിക ഉപരോധവും ഒരുമിച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്ന സമീപനം സമാധാനശ്രമങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചും ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. ഒരു വശത്ത് ചർച്ച ആവശ്യപ്പെടുകയും മറുവശത്ത് രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ ശേഷികളെ പരമാവധി പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇറാൻ അതിനെ എങ്ങനെ കാണുമെന്നത് നിർണായകമാണ്.
പുതിയ ഉപരോധങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പ്രത്യാഘാതം അതിനാൽ ഉപരോധ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ട 13 പേരിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇറാന്റെ പ്രതിരോധ വ്യവസായം, ചൈന-റഷ്യ ബന്ധങ്ങൾ, അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണ ശൃംഖലകൾ, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സുരക്ഷാ സാഹചര്യം എന്നിവയെല്ലാം ഇതിന്റെ തുടർഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാനിടയുണ്ട്.
ഒടുവിൽ ഉയരുന്ന ചോദ്യം വളരെ ലളിതമാണ്, ഇറാനെ ഒറ്റപ്പെടുത്തി അമേരിക്ക ലക്ഷ്യമിടുന്നത് യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാനാണോ, അതോ സമ്മർദ്ദത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് പശ്ചിമേഷ്യയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ തള്ളിവിടുകയാണോ? ഇപ്പോഴത്തെ നീക്കം അതിന് വ്യക്തമായ ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്, യുദ്ധഭൂമിക്ക് പുറത്തും ഇറാനെതിരായ പോരാട്ടം ശക്തമാകുകയാണ്. ആയുധങ്ങൾക്ക് പകരം ഇപ്പോൾ ബാങ്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങളും വ്യാപാര ശൃംഖലകളും സാങ്കേതിക വിതരണപാതകളും അതിന്റെ പുതിയ യുദ്ധഭൂമികളായി മാറുന്നു.
