ഇനിയെത് ഹോർമുസ് അടച്ചു പൂട്ടിയാലും ഇന്ത്യക്ക് ഇനി ഒരു ചുക്കുമില്ല… എണ്ണക്കടലിലെ കളികൾ ഇനി ഇന്ത്യ നിയന്ത്രിക്കും…! 8,571 കോടി രൂപയുടെ അതീവ രഹസ്യവും തന്ത്രപ്രധാനവുമായ ഒരു മെഗാ പദ്ധതിയിലൂടെ ഇന്ത്യ തന്റെ കരുതൽ എണ്ണ ശേഖരം ഒറ്റയടിക്ക് 80 ശതമാനത്തിലധികം ഉയർത്തുകയാണ്. എന്താണ് ഈ വമ്പൻ നീക്കം? ലോകത്തെ വൻശക്തികളെ പോലും ഞെട്ടിക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ ആ ഭൂഗർഭ മാസ്റ്റർപ്ലാൻ എന്താണെന്ന് നമുക്ക് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിന്റെ നട്ടെല്ലാണ് ഊർജ്ജം. ഒരു ദിവസം പോലും ഇന്ധനമില്ലാതെ നമുക്ക് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല. ഇന്ത്യയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൂന്നാമത്തെ എണ്ണ ഉപഭോക്താവാണ് നമ്മൾ. പ്രതിദിനം ഏകദേശം 50 ലക്ഷം ബാരലിലധികം ക്രൂഡ് ഓയിലാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായി വരുന്നത്. ഇതിന്റെ 85 ശതമാനത്തിലധികവും വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നമ്മൾ വാങ്ങുന്നത്. ഇറാഖ്, സൗദി അറേബ്യ, യുഎഇ, റഷ്യ, അമേരിക്ക തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ എണ്ണയൊക്കെയും കപ്പലുകൾ വഴി നമ്മുടെ തീരങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിലേക്ക് വരുന്ന എണ്ണക്കപ്പലുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും കടന്നുപോകുന്നത് പേർഷ്യൻ ഗൾഫിനെ അറബിക്കടലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് (Strait of Hormuz) വഴിയാണ്. ലോകത്തിലെ സമുദ്രമാർഗ്ഗമുള്ള എണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് ഭാഗവും നടക്കുന്നത് വെറും 33 കിലോമീറ്റർ മാത്രം വീതിയുള്ള ഈ ഇടുങ്ങിയ ജലപാതയിലൂടെയാണ്. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ എപ്പോഴൊക്കെ യുദ്ധസമാനമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അപ്പോഴൊക്കെ ഈ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെടുമെന്ന ഭീഷണി ഉയരാറുണ്ട്. ഇറാൻ-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷങ്ങളും, ചെങ്കടലിലെ ഹൂതി ആക്രമണങ്ങളും ആഗോള എണ്ണ വിതരണ ശൃംഖലയെ എത്രത്തോളം ബാധിച്ചുവെന്ന് നമ്മൾ കണ്ടതാണ്. ഇത്തരം ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ, എണ്ണക്കപ്പലുകളുടെ വരവ് വെറും രണ്ടാഴ്ചത്തേക്ക് നിലച്ചാൽ എന്തായിരിക്കും ഇന്ത്യയുടെ അവസ്ഥ? രാജ്യത്തെ റിഫൈനറികൾ പൂട്ടേണ്ടി വരും, ചരക്കുനീക്കം സ്തംഭിക്കും, അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ വില കുതിച്ചുയരും, രാജ്യം വലിയൊരു സാമ്പത്തിക തകർച്ചയിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തും. ഈ ഒരു ഭീഷണിയെ എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാക്കാനാണ് ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ കച്ചകെട്ടി ഇറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. മറ്റുള്ളവരുടെ ഔദാര്യത്തിലോ, കടലിടുക്കുകളുടെ സുരക്ഷയിലോ മാത്രം ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കാൻ ഇന്ത്യ തയ്യാറല്ല. പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ മാസങ്ങളോളം രാജ്യത്തെ പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലുള്ള കൂറ്റൻ ഭൂഗർഭ എണ്ണ സംഭരണികൾ നിർമ്മിക്കുകയാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ.
നമ്മൾ സാധാരണയായി കാണുന്ന പെട്രോൾ പമ്പുകളിലെ ടാങ്കുകളോ, റിഫൈനറികളിലെ കൂറ്റൻ സിലിണ്ടർ ടാങ്കുകളോ അല്ല ഇത്. സ്ട്രാറ്റജിക് പെട്രോളിയം റിസർവ് (Strategic Petroleum Reserve – SPR) എന്നത് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അടിയന്തര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി സർക്കാർ നേരിട്ട് സൂക്ഷിക്കുന്ന കൂറ്റൻ ക്രൂഡ് ഓയിൽ കരുതൽ ശേഖരമാണ്.
യുദ്ധങ്ങൾ, പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങൾ, ആഗോള വിതരണ തടസ്സങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ ക്രൂഡ് ഓയിൽ വില അനിയന്ത്രിതമായി കുതിച്ചുയരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ രാജ്യത്തെ രക്ഷിക്കാനാണ് ഈ ശേഖരം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. 1973-ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്നുണ്ടായ ആഗോള എണ്ണ പ്രതിസന്ധിക്ക് ശേഷമാണ് ലോകരാജ്യങ്ങൾ ഇത്തരമൊരു ആശയത്തിലേക്ക് എത്തിയത്. അമേരിക്ക, ചൈന, ജപ്പാൻ തുടങ്ങിയ വൻശക്തി രാജ്യങ്ങൾക്കെല്ലാം ഇത്തരത്തിൽ കോടിക്കണക്കിന് ബാരൽ എണ്ണ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഭൂഗർഭ സംഭരണികളുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, ഒന്നാം ഘട്ടത്തിൽ നമ്മൾ മൂന്ന് പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം സംഭരണികൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്:
- വിശാഖപട്ടണം (ആന്ധ്രാപ്രദേശ്): 1.33 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ (MMT) ശേഷി.
- മംഗളൂരു (കർണാടക): 1.5 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ (MMT) ശേഷി.
- പടൂർ (കർണാടക): 2.5 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ (MMT) ശേഷി.
ഇവ മൂന്നും കൂടി ചേരുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ നിലവിലെ ആകെ സ്ട്രാറ്റജിക് റിസർവ് ശേഷി എന്നത് 5.33 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ ആണ്. അതായത് ഏകദേശം 39 ദശലക്ഷം ബാരൽ ക്രൂഡ് ഓയിൽ! ഇത് കേൾക്കുമ്പോൾ വലിയൊരു സംഖ്യയായി തോന്നാമെങ്കിലും, ഇന്ത്യയുടെ ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗ കണക്കുകൾ വെച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ഇത് വെറും 8 മുതൽ 9 ദിവസത്തേക്കുള്ള ആവശ്യത്തിന് മാത്രമേ തികയുകയുള്ളൂ.
ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണക്കമ്പനികളായ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ, ഭാരത് പെട്രോളിയം, ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പെട്രോളിയം എന്നിവയുടെ കൈവശമുള്ള വാണിജ്യ ശേഖരം കൂടി കൂട്ടിയാൽ ഏകദേശം 65 മുതൽ 75 ദിവസത്തെ ബാക്ക്അപ്പ് മാത്രമാണ് നമുക്കുള്ളത്. എന്നാൽ അന്താരാഷ്ട്ര ഊർജ്ജ ഏജൻസിയായ IEA (International Energy Agency) യുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രകാരം, ഓരോ രാജ്യവും കുറഞ്ഞത് 90 ദിവസത്തെ ഇറക്കുമതിക്ക് തുല്യമായ കരുതൽ ശേഖരം നിർബന്ധമായും സൂക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ കുറവ് നികത്താനും, ഇന്ത്യയെ ഒരു ആഗോള ഊർജ്ജ ശക്തിയാക്കി മാറ്റാനുമാണ് രണ്ടാം ഘട്ട വികസനത്തിന് സർക്കാർ തുടക്കമിട്ടിരിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യയുടെ എണ്ണ സുരക്ഷാ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാഴികക്കല്ലാകാൻ പോകുന്നത് ഒഡീഷയിലെ ജാജ്പൂർ ജില്ലയിലുള്ള ചണ്ഡികോൾ (Chandikhol) എന്ന സ്ഥലത്താണ്. ഇവിടെ 8,571 കോടി രൂപ ചെലവിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ട്രാറ്റജിക് പെട്രോളിയം റിസർവ് നിർമ്മിക്കാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ പച്ചക്കൊടി കാണിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒഡീഷയിലെ ചണ്ഡികോൾ ഇതിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത് എന്ന് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ ബുദ്ധി മനസ്സിലാകും: ചണ്ഡികോളിലെ ഭൂഗർഭ പാറക്കെട്ടുകൾ വലിയ ഗുഹകൾ നിർമ്മിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ഉറപ്പുള്ള ഗ്രാനൈറ്റ് പാറകളാണ്.
- തുറമുഖ സാമീപ്യം: ഒഡീഷയിലെ പ്രധാന തുറമുഖമായ പാരദീപ് തുറമുഖത്തുനിന്ന് (Paradip Port) വളരെ അടുത്താണ് ചണ്ഡികോൾ. വലിയ എണ്ണക്കപ്പലുകളിൽ എത്തുന്ന ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈനുകൾ വഴി വളരെ വേഗത്തിലും കുറഞ്ഞ ചെലവിലും ഈ ഭൂഗർഭ അറകളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ സാധിക്കും.
- കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വികസനം: നിലവിലുള്ള മൂന്ന് റിസർവുകളും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലാണ് (ആന്ധ്ര, കർണാടക). കിഴക്കൻ തീരത്ത് ഒഡീഷയിൽ ഒരു കൂറ്റൻ റിസർവ് വരുന്നതോടെ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെയും വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെയും റിഫൈനറികളിലേക്ക് അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ എണ്ണ എത്തിക്കുന്നത് അതീവ എളുപ്പമാകും.
ഏകദേശം 400 ഏക്കറിലധികം സ്ഥലത്താണ് ഈ പദ്ധതി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ നടപടികൾ ഇതിനോടകം തന്നെ അന്തിമഘട്ടത്തിലാണ്. ചണ്ഡികോൾ പദ്ധതി പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ ഇവിടെ മാത്രം 4 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ (4 MMT) ക്രൂഡ് ഓയിൽ സംഭരിക്കാൻ സാധിക്കും.
ഇതിനോടൊപ്പം തന്നെ കർണാടകയിലെ പടൂരിൽ 2.5 ദശലക്ഷം ടണ്ണിന്റെ പുതിയൊരു ഘട്ടം കൂടി നിർമ്മിക്കാൻ സർക്കാർ അനുമതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ചണ്ഡികോളിലെ 4 ദശലക്ഷം ടണ്ണും പടൂരിലെ 2.5 ദശലക്ഷം ടണ്ണും കൂടി ചേരുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയുടെ കരുതൽ ശേഖരത്തിൽ 6.5 ദശലക്ഷം ടണ്ണിന്റെ വർദ്ധനവാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതായത് നിലവിലുള്ള 5.33 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയുടെ ആകെ സ്ട്രാറ്റജിക് റിസർവ് ശേഷി 11.83 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി കുതിച്ചുയരും! ശതമാനക്കണക്കിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒറ്റയടിക്ക് 80 ശതമാനത്തിലധികം വർദ്ധനവ്!
8,571 കോടി രൂപ എന്നത് ചെറിയൊരു തുകയല്ല. സാധാരണഗതിയിൽ ഇത്തരം തന്ത്രപ്രധാനമായ പദ്ധതികൾ പൂർണ്ണമായും സർക്കാർ ഖജനാവിൽ നിന്നുള്ള പണം ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ ചണ്ഡികോൾ പദ്ധതിയിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും ബുദ്ധിപരവുമായ ഒരു സാമ്പത്തിക മാതൃകയാണ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി സ്ട്രാറ്റജിക് പെട്രോളിയം റിസർവ് നിർമ്മാണത്തിൽ സ്വകാര്യ മേഖലയെയും പങ്കാളികളാക്കുകയാണ് സർക്കാർ. പബ്ലിക്-പ്രൈവറ്റ് പാർട്ണർഷിപ്പ് (PPP) അടിസ്ഥാനത്തിൽ, അതായത് DBFOT (Design, Build, Finance, Operate and Transfer) മോഡലിലാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്.
ഇതിന്റെ പ്രവർത്തന രീതി എങ്ങനെയാണെന്ന് നോക്കാം:
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന സ്വകാര്യ കമ്പനിയോ കൺസോർഷ്യമോ ആയിരിക്കും ഈ ഭൂഗർഭ അറകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതും, നിർമ്മിക്കുന്നതും, നിശ്ചിത കാലയളവിലേക്ക് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതും. കരാർ കാലാവധി കഴിയുമ്പോൾ ഇത് പൂർണ്ണമായും സർക്കാരിന് കൈമാറണം.
- സർക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തിക പിന്തുണ (VGF): സ്വകാര്യ നിക്ഷേപകരെ ഈ വലിയ പദ്ധതിയിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നതിനായി, ആകെ പദ്ധതി ചെലവിന്റെ 60 ശതമാനം വരെ അതായത് 5,142 കോടി രൂപ വരെ വയബിലിറ്റി ഗ്യാപ്പ് ഫണ്ടിംഗ് (Viability Gap Funding – VGF) ഗ്രാന്റായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ നേരിട്ട് നൽകും. ബാക്കി വരുന്ന തുക സ്വകാര്യ കമ്പനി കണ്ടെത്തണം.
- സുതാര്യമായ ടെൻഡർ നടപടികൾ: സർക്കാരിൽ നിന്നും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഗ്രാന്റ് തുക ആവശ്യപ്പെടുന്ന കമ്പനിക്കായിരിക്കും നിർമ്മാണ കരാർ ലഭിക്കുക. ഇതിനായുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ടെൻഡർ നടപടികൾ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. 2027 ഫെബ്രുവരി 26-നാണ് ബിഡ്ഡുകൾ സമർപ്പിക്കാനുള്ള അവസാന തീയതി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
- വാണിജ്യപരമായ നേട്ടങ്ങൾ: പദ്ധതിയിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്ന സ്വകാര്യ കമ്പനികൾക്ക് ഈ സംഭരണ ശേഷിയുടെ ഒരു നിശ്ചിത ശതമാനം വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാനും, വിദേശ എണ്ണക്കമ്പനികൾക്ക് വാടകയ്ക്ക് നൽകാനും അനുവാദമുണ്ടാകും. ഇതിലൂടെ സർക്കാരിന് വലിയ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയില്ലാതെ തന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ ഊർജ്ജ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.
പലർക്കും സംശയമുണ്ടാകാവുന്ന ഒരു കാര്യമാണ്, ഇത്രയധികം ദശലക്ഷം ടൺ ക്രൂഡ് ഓയിൽ എവിടെയാണ്, എങ്ങനെയാണ് സൂക്ഷിക്കുന്നത് എന്നത്. ഭൂമിക്ക് മുകളിൽ കൂറ്റൻ ടാങ്കുകൾ നിർമ്മിച്ച് എണ്ണ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഒട്ടും സുരക്ഷിതമല്ല. കാരണം, ഒരു യുദ്ധമുണ്ടായാൽ ശത്രുരാജ്യങ്ങളുടെ മിസൈലുകൾക്കോ ഡ്രോണുകൾക്കോ ഏറ്റവും എളുപ്പത്തിൽ തകർക്കാൻ കഴിയുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളായിരിക്കും ഭൂമിക്ക് മുകളിലുള്ള എണ്ണ ടാങ്കുകൾ. കൂടാതെ, ഭൂമിക്ക് മുകളിൽ ഇത്രയും വലിയ ടാങ്കുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ പതിനായിരക്കണക്കിന് ഏക്കർ ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കേണ്ടി വരും, പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണത്തിനും തീപിടുത്തത്തിനും സാധ്യതയുമുണ്ട്.
ഇതിനുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ പരിഹാരമാണ് അണ്ടർഗ്രൗണ്ട് റോക്ക് കാവേണുകൾ (Underground Rock Caverns) അഥവാ ഭൂഗർഭ പാറ അറകൾ! ഇതിന്റെ നിർമ്മാണവും പ്രവർത്തനവും തികച്ചും അദ്ഭുതകരമാണ്:
ഭൂനിരപ്പിൽ നിന്നും ഏകദേശം 100 മുതൽ 200 മീറ്റർ വരെ താഴെ, അതിശക്തമായ പാറക്കെട്ടുകൾ തുരന്നാണ് ഈ കൂറ്റൻ ഗുഹകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. കിലോമീറ്ററുകളോളം നീളവും, ഒരു വലിയ കെട്ടിടത്തിന്റെ അത്രയും ഉയരവുമുള്ള തുരങ്കങ്ങളായിരിക്കും ഇവ.
- ഹൈഡ്രോസ്റ്റാറ്റിക് പ്രഷർ (Hydrostatic Pressure) എന്ന മാജിക്: ഈ ഗുഹകൾക്കുള്ളിൽ എണ്ണ സൂക്ഷിക്കാൻ പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റീൽ ടാങ്കുകളോ സിമന്റ് ഭിത്തികളോ നിർമ്മിക്കാറില്ല എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത! പകരം, പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിലുള്ള സ്വാഭാവിക ഭൂഗർഭ ജലത്തിന്റെ മർദ്ദമാണ് (Hydrostatic Pressure) എണ്ണയെ പുറത്തേക്ക് ചോരാതെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നത്.
- പ്രവർത്തന തത്വം: ഗുഹയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പാറകളിലെ ജലമർദ്ദം ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലെ എണ്ണയുടെ മർദ്ദത്തേക്കാൾ കൂടുതലായിരിക്കും. അതിനാൽ എണ്ണ ഒരിക്കലും പാറയുടെ വിള്ളലുകളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പോകില്ല. മറിച്ച്, പുറത്തുനിന്നുള്ള വെള്ളം നേരിയ തോതിൽ ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങുകയും, എണ്ണയ്ക്ക് വെള്ളത്തേക്കാൾ സാന്ദ്രത കുറവായതിനാൽ എണ്ണ വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ സുരക്ഷിതമായി പൊങ്ങിക്കിടക്കുകയും ചെയ്യും. ഗുഹയുടെ അടിത്തട്ടിൽ അടിഞ്ഞുകൂടുന്ന വെള്ളം പമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പുറത്തേക്ക് കളയുന്നു.
- സമ്പൂർണ്ണ സുരക്ഷ: ഭൂമിക്കടിയിൽ നൂറുകണക്കിന് മീറ്റർ ആഴത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഏത് വലിയ ബോംബാക്രമണത്തെയും, ഭൂകമ്പത്തെയും, ചുഴലിക്കാറ്റിനെയും അതിജീവിക്കാൻ ഈ സംഭരണികൾക്ക് സാധിക്കും. മാത്രമല്ല, ഭൂമിക്ക് മുകളിൽ വളരെ ചെറിയൊരു സ്ഥലം മാത്രമേ ഇതിന്റെ പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾക്കും കൺട്രോൾ റൂമുകൾക്കുമായി ആവശ്യമായി വരുന്നുള്ളൂ.
