പശ്ചിമ ബംഗാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സമീപകാലത്തുണ്ടായ സംഭവവികാസങ്ങൾ അങ്ങേയറ്റം നാടകീയവും പ്രവചനാതീതവുമായ വഴിത്തിരിവുകളിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. മെയ് 4-ലെ സംസ്ഥാന നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലപ്രദിവസം, തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് (ടിഎംസി) കടുത്ത പരാജയത്തെ തുടർന്ന് തകർന്നടിയുമെന്ന പ്രവചനങ്ങൾ സുവേന്ദു അധികാരി ഉൾപ്പെടെയുള്ള നേതാക്കൾ നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു മാസത്തിനുശേഷം, ടിഎംസി പൂർണ്ണമായി ശിഥിലമായിട്ടില്ലെങ്കിലും, 1998-ൽ പാർട്ടി സ്ഥാപിതമായതിനു ശേഷമുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ആഭ്യന്തര-അസ്തിത്വ പ്രതിസന്ധിയെയാണ് ഇപ്പോൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്. അതേസമയം, ഭരണകക്ഷിയായ ബിജെപിയുടെ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന നേതൃത്വങ്ങൾക്കിടയിൽ ടിഎംസിയുടെ ഈ തകർച്ചയെക്കുറിച്ച് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ വിലയിരുത്തലുകളും ആശങ്കകളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ ആഭ്യന്തര കലഹം ഇപ്പോൾ അതിന്റെ പരകോടിയിലാണ്. കഴിഞ്ഞ ബുധനാഴ്ച, രണ്ട് തവണ രാജ്യസഭാ എംപിയും ഉലുബേരിയ പുർബ മണ്ഡലത്തിലെ എംഎൽഎയുമായ ഋതബ്രത ബാനർജിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാർട്ടിയിൽ വലിയൊരു അട്ടിമറി നടന്നു. പാർട്ടിയുടെ ആകെ 80 എംഎൽഎമാരിൽ 60 പേരും മമത ബാനർജി നിർദ്ദേശിച്ച പ്രതിപക്ഷ നേതാവിനെതിരെ രംഗത്തുവരികയും, വിജയകരമായി മത്സരിച്ച് ഋതബ്രത ബാനർജിയെ പുതിയ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിന് മേൽ മമത ബാനർജിക്കുള്ള പരുക്കൻ നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണമായാണ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ഈ കലാപത്തെ കാണുന്നത്.
ഈ ആഭ്യന്തര കലാപം മൂലം ടിഎംസി തകരുന്നത് ബിജെപിയിലെ ഒരു വിഭാഗം നിസ്സംശയമായും സ്വാഗതം ചെയ്യുമ്പോൾ തന്നെ, മറ്റൊരു വിഭാഗം ഇതിൽ വലിയ ആവേശം കാണിക്കുന്നില്ല. ടിഎംസിയുടെ പെട്ടെന്നുള്ള തകർച്ച സംസ്ഥാനത്ത് ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത സൃഷ്ടിക്കുമെന്നാണ് ഇവരുടെ പ്രധാന ആശങ്ക. ഈ ശൂന്യത നികത്തിക്കൊണ്ട് സിപിഐ(എം) നയിക്കുന്ന ഇടതുമുന്നണി ഒറ്റയ്ക്കോ അല്ലെങ്കിൽ കോൺഗ്രസുമായി ചേർന്നോ ഒരു ശക്തമായ മൂന്നാം ശക്തിയായി ഉയർന്നുവന്നേക്കാം. 2019 ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും 2021 ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത വോട്ടർമാരെ സ്വാംശീകരിച്ച് ബിജെപി നേടിയെടുത്ത വോട്ട് ബാങ്ക് തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഇത് അവസരമൊരുക്കുമെന്ന് അവർ ഭയപ്പെടുന്നു.
കൊൽക്കത്ത ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരനും പത്രപ്രവർത്തകനുമായ സ്നിഗ്ധേന്ദു ഭട്ടാചാര്യ ഇന്ത്യ ടുഡേ ഡിജിറ്റലിനോട് പങ്കുവെച്ച നിരീക്ഷണങ്ങൾ ബംഗാൾ ബിജെപിയുടെ ഈ ആന്തരിക ഭയത്തെ ശരിവെക്കുന്നതാണ്. ടിഎംസി പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ, ഇടതുപക്ഷ-കോൺഗ്രസ് സഖ്യത്തിന് അത് അനുകൂലമായ ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറുമെന്നും അത് തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലനിൽപ്പിന് ഭീഷണിയാകുമെന്നും ബംഗാൾ ബിജെപിയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ഇപ്പോൾ ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കുന്നുണ്ട്. മുൻപ് 34 വർഷം തുടർച്ചയായി സംസ്ഥാനം ഭരിച്ച ഇടതുമുന്നണിയുടെ ഓർമ്മകൾ ഇപ്പോഴും ബംഗാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാണ്.
സിപിഐ(എം) നേതൃത്വം നൽകിയ ഇടതുമുന്നണി ഒരു കാലത്ത് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഏറ്റവും പ്രബലമായ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായിരുന്നു. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തെ ടിഎംസി ഭരണത്തിനിടയിൽ, ഇടതുപക്ഷം വെറുമൊരു രാഷ്ട്രീയ അടിക്കുറിപ്പായി ചുരുങ്ങുന്ന കാഴ്ചയാണ് കണ്ടത്. നിയമസഭയിലും ലോക്സഭയിലും തങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രാതിനിധ്യവും നഷ്ടപ്പെട്ട് തകർച്ചയുടെ അഗാധതയിലേക്ക് വീണ ഇടതുപക്ഷം, വോട്ടർമാരുടെ വലിയൊരു പിന്തുണ ബിജെപിയിലേക്ക് ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടാണ് സംസ്ഥാനത്ത് പ്രതിപക്ഷ സ്ഥാനം ബിജെപിക്ക് വച്ചുനീട്ടിയത്.
എന്നാൽ, സമീപകാലത്തായി ബംഗാളിൽ ഇടതുപക്ഷ പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ ശക്തമായ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമായിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. 2016 ന് ശേഷം ആദ്യമായി സിപിഐ(എം) ഒരു നിയമസഭാ സീറ്റിൽ വിജയം ഉറപ്പിച്ചു, ദോംകലിലാണ് പാർട്ടി വിജയിച്ചത്. ഇതിന് പുറമെ, ദീർഘകാലമായി പ്രവർത്തനരഹിതമായി കിടന്നിരുന്ന സിപിഐ(എം) കേഡർ ശൃംഖലകൾ വീണ്ടും സജീവമാകുന്നതായും അടഞ്ഞുപോയ പാർട്ടി ഓഫീസുകൾ നവീകരിച്ച് വീണ്ടും തുറക്കുന്നതായും കാണിക്കുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയ പോസ്റ്റുകൾ പുറത്തുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് അണികൾക്കിടയിൽ പുതിയ ആവേശം ഉണർത്തുന്നു.
പാർട്ടിയുടെ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് കരുത്തുപകർന്നുകൊണ്ട് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പോഷക സംഘടനകളായ എബിടിഎ (ഓൾ ബംഗാൾ ടീച്ചേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ), സിഐടിയു (സെന്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ട്രേഡ് യൂണിയൻസ്) എന്നിവയും തെരുവിൽ സജീവമായിക്കഴിഞ്ഞു. വർഷങ്ങളോളം നിശ്ശബ്ദമായിരുന്ന ഈ സംഘടനകൾ ഇപ്പോൾ ജനകീയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെട്ടുകൊണ്ട് കൂടുതൽ ദൃശ്യമാകാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ കച്ചവടക്കാരെ ഒഴിപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെയുള്ള സമരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് സിഐടിയു നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഈ തിരിച്ചുവരവിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ സൂചന ലഭിച്ചത് ഫാൽറ്റ റീപോളിലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇവിടെ 40,000 ത്തിലധികം വോട്ടുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് സിപിഐ(എം) ബിജെപിക്ക് തൊട്ടുപിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി. അവസാന നിമിഷം പരാജയത്തിന് കീഴടങ്ങിയ ടിഎംസി സ്ഥാനാർത്ഥി ജഹാംഗീർ ഖാനെക്കാൾ വളരെ മികച്ച പ്രകടനമാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഇവിടെ കാഴ്ചവെച്ചത്. ഇത് ബിജെപി കേന്ദ്രങ്ങളെ പ്രകോപിപ്പിക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒന്നാണ്.
ബിജെപിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് എന്നത് മമത ബാനർജിയുടെ വ്യക്തിപ്രഭാവത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ശക്തിയാണ്. അസം ഉൾപ്പെടെയുള്ള അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പാർട്ടി വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവിടെയൊന്നും കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടാക്കാൻ ടിഎംസിക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. എന്നാൽ കോൺഗ്രസും ഇടതുപക്ഷവും അങ്ങനെയല്ല; അവർക്ക് രാജ്യത്തുടനീളം സംഘടനാ ശൃംഖലയുള്ള ദേശീയ പാർട്ടികളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ബംഗാളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളുടെയും കോൺഗ്രസിന്റെയും ഒരു പുനരുജ്ജീവനം ഉണ്ടായാൽ അത് രാജ്യവ്യാപകമായി ബിജെപിക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളി ഉയർത്തും.
2019 ലും 2021 ലും നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബംഗാളിലെ പരമ്പരാഗത ഇടതുപക്ഷ വോട്ടർമാരിൽ 20 ശതമാനത്തിലധികം പേരെ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലെത്തിക്കാൻ ബിജെപിക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇതിന്റെ ബലത്തിലാണ് അവർ യഥാക്രമം 18 ലോക്സഭാ സീറ്റുകളും 77 നിയമസഭാ സീറ്റുകളും നേടി ബംഗാളിൽ അക്കൗണ്ട് ഉറപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ടിഎംസിയിൽ കലാപമുണ്ടാകുമ്പോഴും വിമത എംഎൽഎമാരെ സ്വന്തം പാളയത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ബിജെപി മടിക്കുന്നത്, തങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച ഇടതുപക്ഷ വോട്ടുകൾ വീണ്ടും പഴയ ഇടത്തേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചൊഴുകുമോ എന്ന ഭയം കൊണ്ടാണ്.
തൃണമൂലിലെ ഈ ആഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങളെ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഏക്നാഥ് ഷിൻഡെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശിവസേന പിളർത്തിയതുപോലെയുള്ള ഒരു ‘മഹാരാഷ്ട്ര മോഡൽ’ ആയി കാണാൻ കഴിയില്ലെന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനായ സായന്തൻ ഘോഷ് വിലയിരുത്തുന്നു. ഒരു പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടിയെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള തികച്ചും പുതിയൊരു മാതൃകയാണിത്. യഥാർത്ഥ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഇടം അവകാശപ്പെടുന്നതോടൊപ്പം, ഭരണകക്ഷിയായ ബിജെപിയെ നേരിട്ട് വെല്ലുവിളിക്കാത്ത ഒരു സമാന്തര പ്രതിപക്ഷ രൂപീകരണം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് ഈ തന്ത്രത്തിന് പിന്നിലെ ലക്ഷ്യം.
2024 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന് ശേഷം ഒഡീഷയിൽ ബിജു ജനതാദളിന്റെ (ബിജെഡി) തകർച്ച തടയാനും അവരെ നിലനിർത്താനും ബിജെപി അണിയറയിൽ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. നവീൻ പട്നായിക്കും വി.കെ. പാണ്ഡ്യനും തമ്മിലുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ ഇടപെടാതെ ബിജെഡി കേടുകൂടാതെ ഇരിക്കാൻ ബിജെപി ശ്രദ്ധിച്ചത് അവിടെ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും ശക്തമാകുന്നത് തടയാനായിരുന്നു എന്ന് സ്നിഗ്ധേന്ദു ഭട്ടാചാര്യ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇതേ ഒഡീഷ മോഡൽ തന്ത്രം തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ കാര്യത്തിൽ ബിജെപി പയറ്റുന്നത്. 50 ഓളം എംഎൽഎമാരും 20 എംപിമാരും വരാൻ തയ്യാറായിട്ടും സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് സാമിക് ഭട്ടാചാര്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ വാതിലുകൾ അടച്ചിട്ടത് പാർട്ടിയുടെ “തൃണമൂൽവൽക്കരണം” തടയാൻ കൂടിയാണ്.
ആത്യന്തികമായി, ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഭാവി എന്നത് അവർ എത്രത്തോളം തന്ത്രപരമായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതുവരെ തങ്ങളുടെ മുഴുവൻ ഊർജ്ജവും ടിഎംസിയെ ആക്രമിക്കാൻ വിനിയോഗിച്ച ഇടതുപക്ഷം, ഇനി തങ്ങളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം ബിജെപിയാക്കി മാറ്റണമെന്ന് സ്നിഗ്ധേന്ദു ഭട്ടാചാര്യ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. തെക്കൻ ബംഗാളിലെ ന്യൂനപക്ഷ, ഹിന്ദു വോട്ടർമാരെ ഒരേപോലെ ആകർഷിക്കാൻ ഇടതു-കോൺഗ്രസ് സഖ്യത്തിന് സാധിക്കും. ടിഎംസി വലിയൊരു പൊട്ടിത്തെറിയുടെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, മെയ് 4 മുതൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത നികത്തിക്കൊണ്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രധാന പ്രതിപക്ഷമായി ഉയർന്നുവരുമോ എന്ന ആശങ്ക തന്നെയാണ് കാവി ക്യാമ്പിനെ ഇപ്പോൾ ഭരിക്കുന്നത്.
