പേർഷ്യൻ ഗൾഫിലെ സംഘർഷം ഇനി ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുമോ, അതോ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അറബിക്കടലിലേക്കും വ്യാപിക്കുമോ? “ശത്രുസേനകൾ ഉടൻ അറബിക്കടലിൽനിന്നും പുറത്താക്കപ്പെടും” എന്ന ഇറാൻ പരമോന്നത നേതാവ് മുജ്തബ ഖമേനിയുടെ പുതിയ പ്രസ്താവനയാണ് ഈ ചോദ്യം വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നത്. സെപ്റ്റംബർ 28-ന് പുറത്തുവിട്ട എഴുത്തുസന്ദേശത്തിലാണ് ഇറാനിയൻ സേന തെക്കൻ ഇറാന്റെ തീരജലങ്ങളിൽ നിന്ന് ശത്രുസേനകളെ പിന്നോട്ടു തള്ളിയെന്നും, ഇനി അറബിക്കടലിൽ അവരുടെ സാന്നിധ്യവും അവസാനിപ്പിക്കുമെന്നുമുള്ള അവകാശവാദം ഖമേനി ഉന്നയിച്ചത്.
ഖമേനിയുടെ പ്രസ്താവന വെറും സൈനിക മുന്നറിയിപ്പായി മാത്രം കാണാനാകില്ല. ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധത്തെ അനുസ്മരിക്കുന്ന “സേക്രഡ് ഡിഫൻസ് വീക്കിന്റെയും” 2024-ൽ ഇസ്രയേൽ വധിച്ച ഹിസ്ബുള്ള നേതാവ് ഹസൻ നസ്റല്ലയുടെ രണ്ടാം ചരമവാർഷികത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് സന്ദേശം പുറത്തുവന്നത്. ഇറാന്റെ പ്രതിരോധശേഷി, ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ തന്ത്രപ്രധാന്യം, വിദേശ സൈനിക സാന്നിധ്യത്തോടുള്ള ടെഹ്റാന്റെ എതിർപ്പ് എന്നിവയെ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു ഖമേനി.
ഇറാന്റെ പ്രസ്താവനയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗം അറബിക്കടലിന്റെ പരാമർശമാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഊർജ ഗതാഗത പാതകളിലൊന്നാണ്. പേർഷ്യൻ ഗൾഫിൽ നിന്ന് അറബിക്കടലിലേക്കും തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്കും പോകുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് ഈ ഇടുങ്ങിയ ജലപാത നിർണായകമാണ്. യുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് ലോകത്തിലെ എണ്ണ-വാതക വിതരണത്തിന്റെ ഏകദേശം അഞ്ചിലൊന്ന് ഹോർമുസ് വഴി കടന്നുപോയിരുന്നുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇവിടെ സൈനിക സംഘർഷം ഉയരുന്നത് ഇറാന്റെയും അമേരിക്കയുടെയും നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിനപ്പുറം ആഗോള വ്യാപാരത്തെയും ഊർജവിപണിയെയും ബാധിക്കാവുന്ന വിഷയമാണ്.
ഇപ്പോൾ ഇറാൻ ഹോർമുസിനെ ഒരു പ്രതിരോധരേഖയായി മാത്രമല്ല, പ്രാദേശിക ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായും അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്. ഖമേനിയുടെ വാക്കുകളിൽ, ഇറാനിയൻ സേനയും ഹോർമുസിന്റെ “സംരക്ഷകരും” വിദേശ സേനകൾക്ക് വേദനാജനകമായ തിരിച്ചടികൾ നൽകിയെന്നാണ് അവകാശവാദം. അതിനുശേഷം അവയ്ക്ക് അറബിക്കടലിന് അപ്പുറത്തേക്ക് നീങ്ങാൻ ധൈര്യമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത് ഇറാന്റെ ഔദ്യോഗിക അവകാശവാദമാണ്, അതിലെ സൈനിക അവകാശവാദങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടവയാണെന്ന് നിലവിലെ റിപ്പോർട്ടുകൾ തെളിയിക്കുന്നില്ല.
ഖമേനി തന്റെ സന്ദേശത്തിൽ “അമേരിക്ക” എന്ന പേര് നേരിട്ട് ഉപയോഗിച്ചില്ലെങ്കിലും, ഇറാനെതിരായ നിലവിലെ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ പരാമർശം പ്രധാനമായും അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യത്തോടാണ് ബന്ധപ്പെടുത്തി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഫെബ്രുവരിയിൽ അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഇറാനെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചതിന് പിന്നാലെ സംഘർഷം വ്യാപിക്കുകയും ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ആഗോള ശ്രദ്ധയുടെ കേന്ദ്രമാകുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇറാൻ കടലിടുക്കിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയതായും അമേരിക്ക ഇറാനിയൻ തുറമുഖങ്ങൾക്കെതിരെ ഉപരോധ-തടയൽ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്.ഇപ്പോൾ അതേസമയം യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങളും നടക്കുന്നുണ്ട്. അമേരിക്കയും ഇറാനും നേരിട്ട് സംസാരിക്കുന്നതിന് പകരം ഇടനിലക്കാരുടെ സഹായത്തോടെ ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നതായാണ് പുതിയ റിപ്പോർട്ടുകൾ. ഇറാൻ ഹോർമുസ് വീണ്ടും തുറക്കുന്നതിന് പകരമായി ഉപരോധങ്ങളിൽ ഇളവും ആണവ വിഷയത്തിൽ ചർച്ചകളും ആവശ്യപ്പെടുന്ന നിർദേശമാണ് മുന്നോട്ടുവച്ചിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അമേരിക്കൻ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അതിനോട് പൂർണമായ സമ്മതം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
അതിനാൽ ഖമേനിയുടെ പുതിയ പ്രസ്താവനയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലമുണ്ട്. ഒരു വശത്ത് ഇറാൻ സൈനിക ശക്തിയും ഹോർമുസിലെ നിയന്ത്രണ ശേഷിയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു, മറുവശത്ത് അതേ സമയം നയതന്ത്ര ചർച്ചകളിലൂടെ സംഘർഷം കുറയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടക്കുന്നു. സൈനിക സമ്മർദ്ദവും നയതന്ത്ര സമ്മർദ്ദവും ഒരേസമയം ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രമാണോ ഇതെന്ന് ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ നിരീക്ഷകർ ചോദിക്കുന്നു.
ഖമേനിയുടെ സന്ദേശത്തിലെ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ പരാമർശം ഇറാന്റെ ആഗോള ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ചിലർ ഇറാനെ ലോകത്തിലെ നാലാമത്തെ സൂപ്പർപവറായി കാണുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതായും, ഇറാൻ അതിനേക്കാൾ വലിയ ശക്തിയാണെന്ന തരത്തിലുള്ള അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ഇറാന്റെ സൈനിക പ്രതിരോധശേഷി, ജനങ്ങളുടെ സന്നദ്ധത, പ്രാദേശിക സ്വാധീനം എന്നിവയാണ് ഈ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശത്തിന്റെ അടിത്തറ.
ഇത് ഒരു വസ്തുനിഷ്ഠമായ ആഗോള ശക്തി റാങ്കിങ് ആയി കാണാനാകില്ല. മറിച്ച് യുദ്ധകാലത്ത് ആഭ്യന്തര ജനതയെ ആത്മവിശ്വാസത്തിലാക്കാനും വിദേശ എതിരാളികൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം നൽകാനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രസ്താവനയായാണ് ഇതിനെ കാണേണ്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് ദീർഘകാല സംഘർഷം നേരിടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, “ഇറാൻ ഇപ്പോഴും പോരാടാൻ തയ്യാറാണ്” എന്ന സന്ദേശമാണ് ഇറാൻ പുറത്തുവിടാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.
ഇറാൻ തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഒമാൻ ഉൾക്കടലിലേക്കും തുടർന്ന് അറബിക്കടലിലേക്കുമാണ്. അതായത് ഹോർമുസിലെ സംഘർഷം കൂടുതൽ വ്യാപിച്ചാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര മേഖലയിലെ കപ്പൽഗതാഗതത്തെയും ഊർജവിതരണത്തെയും ബാധിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. എണ്ണവില, കപ്പൽ ഇൻഷുറൻസ് ചെലവ്, ചരക്ക് ഗതാഗതച്ചെലവ്, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരം എന്നിവയെല്ലാം കടൽസുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമേഷ്യയിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഊർജ ഇറക്കുമതിക്ക് കടൽമാർഗങ്ങൾ നിർണായകമായതിനാൽ, ഹോർമുസ് പ്രതിസന്ധി ദീർഘിപ്പിക്കുകയോ അറബിക്കടലിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെയുള്ള ഏഷ്യൻ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകൾക്ക് അതിന്റെ ആഘാതം അനുഭവപ്പെടാം.
എന്നാൽ ഖമേനിയുടെ പ്രസ്താവന മാത്രം അറബിക്കടലിൽ പുതിയൊരു യുദ്ധമേഖല രൂപപ്പെട്ടു എന്നതിന് തെളിവല്ല. ഇപ്പോഴത്തെ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ പ്രധാനമായും രാഷ്ട്രീയ മുന്നറിയിപ്പുകളും സൈനിക അവകാശവാദങ്ങളുമാണ് കാണുന്നത്. അതേസമയം അമേരിക്ക-ഇറാൻ ചർച്ചകൾ തുടരുന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. അതിനാൽ അടുത്ത ഘട്ടം യഥാർത്ഥ സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടലിലേക്ക് പോകുമോ, അതോ നയതന്ത്ര ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുമോ എന്നത് ഇപ്പോഴും തുറന്ന ചോദ്യമാണ്.
ഖമേനിയുടെ വാക്കുകൾക്ക് പിന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം ഇതാണ്, ഇറാൻ തന്റെ പ്രതിരോധപരിധി ഹോർമുസിൽ അവസാനിപ്പിക്കാൻ തയ്യാറല്ലെന്ന സൂചന. അറബിക്കടലിൽ വിദേശ സൈനിക സാന്നിധ്യം തുടരുന്നത് ഇറാൻ അംഗീകരിക്കില്ലെന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന വ്യക്തമാക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രായോഗിക അർത്ഥം ഇപ്പോഴും വ്യക്തമല്ല. ഇറാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറബിക്കടലിലെ വിദേശ നാവിക സേനയെ നേരിടുമോ, അതോ ഇത് പ്രധാനമായും രാഷ്ട്രീയ-മനഃശാസ്ത്രപരമായ സമ്മർദ്ദത്തിനുള്ള പ്രസ്താവനയോ എന്നത് വരും ദിവസങ്ങളിലെ സംഭവവികാസങ്ങളാണ് വ്യക്തമാക്കുക. നിലവിൽ, അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകൾ പുനരാരംഭിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ തുടരുന്നുവെന്നത് സംഘർഷത്തിന് നയതന്ത്രപരമായ ഒരു വാതിൽ ഇപ്പോഴും തുറന്നുകിടക്കുന്നു എന്ന സൂചനയാണ്.
അതിനാൽ അറബിക്കടലിൽ നിന്ന് “ശത്രുവിനെ പുറത്താക്കും” എന്ന ഖമേനിയുടെ പ്രഖ്യാപനം ഒരു ഒറ്റ സൈനിക ഭീഷണിയായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. യുദ്ധഭൂമിയിലെ ശക്തിപ്രകടനം, ഹോർമുസിലെ തന്ത്രപ്രധാന നിയന്ത്രണം, അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾക്കെതിരായ പ്രതിഷേധം, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്കിടയിലെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം, അതേസമയം നടക്കുന്ന നയതന്ത്ര ചർച്ചകൾ, ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഈ പ്രസ്താവനയെ വായിക്കേണ്ടത്.
ഒടുവിൽ, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ചോദ്യം “ആരാണ് ജയിക്കുന്നത്?” എന്നതല്ല. മറിച്ച് ഹോർമുസിൽ ആരംഭിച്ച സംഘർഷം എത്രത്തോളം സമുദ്രത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കും, ആ വ്യാപനം ആഗോള എണ്ണവിതരണത്തെയും കപ്പൽഗതാഗതത്തെയും എത്രത്തോളം ബാധിക്കും, ഒടുവിൽ സൈനിക സമ്മർദ്ദം നയതന്ത്ര ഒത്തുതീർപ്പിലേക്ക് മാറുമോ? എന്നതാണ്. ഖമേനിയുടെ പുതിയ പ്രസ്താവന ആ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോഴും വ്യക്തമായ ഉത്തരമല്ല നൽകുന്നത്, പക്ഷേ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലെ സംഘർഷത്തിന്റെ പരിധിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക ഉയർത്തുന്ന പുതിയ സൂചനയാണിത്.
