ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനം, സ്വപ്നങ്ങളുടെ നഗരം, ഉറങ്ങാത്ത മഹാനഗരം എന്നൊക്കെ വിശേഷണങ്ങളുള്ള മുംബൈയുടെ കിരീടത്തിൽ പുതിയൊരു പൊൻതൂവൽ കൂടി ചാർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. കലയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച 20 നഗരങ്ങളുടെ ആഗോള പട്ടികയിൽ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് മുംബൈ ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രശസ്ത അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമവും ലൈഫ്സ്റ്റൈൽ ഗൈഡുമായ ‘ടൈം ഔട്ട്’ നടത്തിയ ആഗോള സർവേയിലാണ് ലോകത്തെമ്പടുമുള്ള കല ആസ്വാദകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുംബൈ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചത്.
വെറുമൊരു കോൺക്രീറ്റ് കാടല്ല തങ്ങളെന്ന് മുംബൈ ഒരിക്കൽക്കൂടി തെളിയിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നഗരങ്ങളിലെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്കിടയിൽ നടത്തിയ വിപുലമായ സർവേയിലൂടെയാണ് ഈ പട്ടിക തയ്യാറാക്കിയത്. നഗരങ്ങളിലെ മ്യൂസിയങ്ങൾ, തിയേറ്ററുകൾ, ആർട്ട് ഗാലറികൾ, തെരുവ് കലകൾ, സാംസ്കാരിക ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഗുണനിലവാരവും ജനങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ജനപ്രീതിയും വിലയിരുത്തിയാണ് റാങ്കിങ് നിശ്ചയിച്ചത്. ഈ കടുത്ത മത്സരത്തിലാണ് പാരീസിനോടും ലണ്ടനോടും കിടപിടിക്കുന്ന പ്രകടനവുമായി മുംബൈ തിളങ്ങിയത്.
മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം തന്നെയാണ് അതിനെ ഈ പട്ടികയിൽ മുൻനിരയിൽ എത്തിച്ചത്. പ്രാദേശികമായ മറാത്തി പാരമ്പര്യവും കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളും ആധുനിക ആഗോള സംസ്കാരവും ഒരേപോലെ ലയിച്ചുചേർന്ന ഒരു അത്ഭുത നഗരമാണ് മുംബൈ. പൗരാണികമായ എലിഫന്റാ ഗുഹകൾ മുതൽ ദക്ഷിണ മുംബൈയിലെ വിക്ടോറിയൻ ഗോതിക്, ആർട്ട് ഡെക്കോ വാസ്തുവിദ്യ വരെയുള്ളവ നഗരത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ കലാമേന്മ വിളിച്ചോതുന്നു. ഈ പൈതൃകങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലമാണ് നഗരത്തിന് ഈ ആഗോള അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തത്.കലയെ കേവലം എലൈറ്റ് ക്ലാസിന്റെ വിനോദമായി കാണാതെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിൽ മുംബൈ വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിന് ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് ഏഷ്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ മൾട്ടി-കൾച്ചറൽ തെരുവ് ഉത്സവമായ ‘കാലാ ഘോഡ ആർട്സ് ഫെസ്റ്റിവൽ’. ഓരോ വർഷവും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് ഈ സാംസ്കാരിക മാമാങ്കത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ മുംബൈയിലെ തെരുവുകളിൽ ഒത്തുകൂടുന്നത്. നാടകം, സംഗീതം, നൃത്തം, ചിത്രകല തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത കലാരൂപങ്ങളെ ഒരൊറ്റ കുടക്കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ മുംബൈയ്ക്ക് സാധിക്കുന്നുണ്ട്.
മുംബൈയുടെ ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിന്റെ നെടുംതൂണായ ‘ബോളിവുഡ്’ സിനിമകളെ മാറ്റിനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഈ നഗരത്തിന്റെ കലാചരിത്രം പൂർണ്ണമാകില്ല. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ഈറ്റില്ലമായ മുംബൈ, കഥപറച്ചിലിന്റെയും ദൃശ്യവിസ്മയങ്ങളുടെയും വലിയൊരു ലോകമാണ് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തുറന്നിടുന്നത്. പൃഥ്വി തിയേറ്റർ പോലുള്ള ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വേദികളും നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ദി പെർഫോമിംഗ് ആർട്സും ഈ നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവ പുതിയ കലാകാരന്മാർക്ക് വലിയൊരു വേദിയും പ്രോത്സാഹനവുമാണ് നൽകുന്നത്.
പഴമയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാതെ സമകാലിക കലാരംഗത്തും മുംബൈ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കാണ് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നത്. കൊളാബയിലെയും ഫോർട്ടിലെയും ആർട്ട് ഗാലറികൾ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള പ്രദർശനങ്ങൾക്കാണ് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. കൂടാതെ മുംബൈ അർബൻ ആർട്ട് ഫെസ്റ്റിവൽ പോലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ നഗരത്തിലെ ചേരികളെയും സാധാരണ തെരുവുകളെയും വലിയ ക്യാൻവാസുകളാക്കി മാറ്റി. സാസൂൺ ഡോക്സ് പോലുള്ള ഇടങ്ങളിലെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ മാറുന്ന മുഖത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണ്.
സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും വ്യവസായങ്ങളും മാത്രം പോരാ, ഒരു നഗരത്തിന് ജീവസ്സുറ്റ മനസ്സ് ഉണ്ടാകണമെങ്കിൽ അതിന് കലയും സംസ്കാരവും അത്യാവശ്യമാണെന്ന് ഈ സർവേ അടിവരയിടുന്നു. മുംബൈയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലെ സാംസ്കാരിക മേഖലകളിലുള്ള അഭിമാനവും താല്പര്യവുമാണ് ഈ റാങ്കിംഗിലൂടെ പ്രതിഫലിച്ചത്. കല കേവലം പ്രദർശനവസ്തുവല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യരെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മാധ്യമമാണെന്ന് മുംബൈ തെളിയിക്കുന്നു.
ഈ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം മുംബൈയിലെ ടൂറിസം മേഖലയ്ക്ക് വലിയൊരു ഉത്തേജനമാകും എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമില്ല. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ നിന്നുള്ള സാംസ്കാരിക ടൂറിസ്റ്റുകളെ ആകർഷിക്കാൻ ഇത് ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കും. താജ്മഹലും ജയ്പൂരും മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയുടെ ആധുനിക നഗരങ്ങൾക്കും വലിയൊരു സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യം ലോകത്തിന് മുന്നിൽ വെക്കാനുണ്ടെന്ന് മുംബൈയിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, മുംബൈ എന്നത് വെറുമൊരു ഭൂപ്രദേശമല്ല, അതൊരു വികാരമാണ്. ജനത്തിരക്കിന്റെയും ട്രാഫിക്കിന്റെയും ബഹളങ്ങൾക്കിടയിലും കലയെയും സംഗീതത്തെയും നെഞ്ചിലേറ്റുന്ന മുംബൈയുടെ വലിയ മനസ്സിനുള്ള അംഗീകാരമാണിത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സാംസ്കാരിക നഗരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇന്ത്യയുടെ പതാക ഉയരത്തിൽ പറത്തുമ്പോൾ, ഓരോ ഭാരതീയനും അഭിമാനിക്കാം—നമ്മുടെ മുംബൈ ലോകത്തിന്റെ നെറുകയിലാണ്!
