ഒരു സാധാരണ സായാഹ്നം. ജോലി കഴിഞ്ഞ് മുറിയിലേക്ക് മടങ്ങിയവർ, കുടുംബത്തോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിക്കാൻ എത്തിയവർ, അടുത്ത ദിവസത്തെ സ്വപ്നങ്ങളുമായി ഉറങ്ങാൻ തയ്യാറായവർ. എന്നാൽ ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കകം എല്ലാം മാറിമറിഞ്ഞു. ഡൽഹിയിലെ മാൽവിയ നഗറിലെ ആ കെട്ടിടത്തിനുള്ളിൽ ആദ്യം ഉയർന്നത് ചെറിയൊരു പുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് അത് ശ്വാസം മുട്ടിക്കുന്ന ഇരുണ്ട മരണമായി മാറി. പുറത്തേക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ ആളുകൾ വാതിലുകളിലേക്ക് ഓടി. ചിലർ ജനാലകളിലൂടെ സഹായത്തിനായി നിലവിളിച്ചു. ചിലർ അവസാന നിമിഷം വരെ തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ കൈകൾ മുറുകെ പിടിച്ചുനിന്നു. എന്നാൽ എല്ലാവർക്കും ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
അഗ്നിശമന സേനാംഗങ്ങൾ തീയും പുകയും വകവയ്ക്കാതെ അകത്തേക്ക് പാഞ്ഞുകയറുമ്പോൾ, പുറത്തുനിന്ന് കുടുംബാംഗങ്ങൾ പ്രാർത്ഥനയോടെ കാത്തുനിന്നു. ഓരോ ആംബുലൻസും എത്തുമ്പോഴും ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയും ഭയവും ഒരുപോലെ ഉയർന്നു. ആ രാത്രി അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഡൽഹി വീണ്ടും ഒരു ദുരന്തത്തിന്റെ സാക്ഷിയായി. ചിലർ ജീവൻ രക്ഷിച്ച് തിരിച്ചെത്തി. എന്നാൽ ചില കുടുംബങ്ങൾക്ക് അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ ഇനി ഒരിക്കലും മടങ്ങിവരില്ല എന്ന സത്യം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവന്നു.
ഇത്തരം ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇന്ത്യയുടെ ഓർമ്മകളിലേക്ക് ഒരു പഴയ മുറിവ് വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം ഡൽഹി ഇതിനു മുമ്പും ഒരിക്കൽ തീയുടെ അതേ ക്രൂരമുഖം കണ്ടിട്ടുണ്ട്. നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ സന്തോഷത്തോടെ ഒരു സിനിമ ആസ്വദിച്ചിരുന്ന ഒരു ഉച്ചതിരിഞ്ഞ്, ഏതാനും മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ അത് മരണത്തിന്റെ ഇരുണ്ട കെണിയായി മാറിയിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഭീകരമായ അഗ്നിദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായ ഉപഹാർ സിനിമാ ദുരന്തത്തിന്റെ ഓർമ്മകളാണ് ഓരോ തീപിടിത്ത വാർത്തയും വീണ്ടും ജീവനോടെ കൊണ്ടുവരുന്നത്.
1997 ജൂൺ 13 ന് ഡൽഹിയിലെ ഗ്രീൻ പാർക്ക് പ്രദേശത്തെ ഉപഹാർ സിനിമയിൽ അന്ന് ഒരു ആഘോഷ അന്തരീക്ഷമായിരുന്നു. ഇന്ത്യ-പാകിസ്താൻ യുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ദേശസ്നേഹ ചിത്രമായ “ബോർഡർ” കാണാൻ നൂറുകണക്കിന് ആളുകളാണ് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ഷോയ്ക്ക് എത്തിയത്. കുടുംബങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു, കുട്ടികളുണ്ടായിരുന്നു, സുഹൃത്തുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. രണ്ടര മണിക്കൂർ വിനോദം ആസ്വദിച്ച് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് എല്ലാവരും അവിടെ ഇരുന്നത്. എന്നാൽ അവരിൽ പലർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു, ആ സിനിമാ ഹാൾ ഏതാനും മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ ഒരു മരണക്കെണിയായി മാറുമെന്ന്. വൈകുന്നേരം അഞ്ച് മണിയോടെയാണ് ദുരന്തത്തിന്റെ തുടക്കം. സിനിമാ സമുച്ചയത്തിന്റെ താഴത്തെ നിലയിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന വൈദ്യുതി ട്രാൻസ്ഫോർമറിൽ നിന്ന് തീ പടർന്നു. ആദ്യം അത് ഒരു ചെറിയ സാങ്കേതിക തകരാറായി തോന്നി. എന്നാൽ നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ട്രാൻസ്ഫോർമർ ഓയിൽ കത്തി, തീ പാർക്കിംഗ് ഏരിയയിലേക്ക് പടർന്നു. കാറുകൾ ഒന്നൊന്നായി കത്തിനശിച്ചു. അതിലും അപകടകരമായത് കറുത്ത വിഷപ്പുക കെട്ടിടത്തിനുള്ളിലേക്ക് ഒഴുകാൻ തുടങ്ങിയതായിരുന്നു.
അന്നേരം മുകളിലെ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ “ബോർഡർ” സിനിമ തുടരുകയായിരുന്നു. യുദ്ധരംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദവും സിനിമയുടെ പശ്ചാത്തല സംഗീതവും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ യഥാർത്ഥ ദുരന്തം കെട്ടിടത്തിന് പുറത്തും പടിക്കെട്ടുകളിലും രൂപംകൊണ്ടിരുന്നു. തീപിടിത്തത്തെക്കുറിച്ച് പ്രേക്ഷകർക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പും നൽകിയില്ല. സിനിമ നിർത്തിയില്ല. ഫയർ അലാറം മുഴങ്ങിയില്ല. അടിയന്തര അറിയിപ്പുകളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.അൽപ്പസമയത്തിനകം വൈദ്യുതി നിലച്ചു. ഓഡിറ്റോറിയം മുഴുവൻ ഇരുട്ടിലായി. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി പുറത്തേക്കുള്ള വഴികൾ തേടി ഓടാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ അവിടെയായിരുന്നു ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം കാത്തിരുന്നത്. സുരക്ഷാ ചട്ടങ്ങൾ ലംഘിച്ച് അധിക സീറ്റുകൾ സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ പല വഴികളും ഇടുങ്ങിയിരുന്നു. ചില എക്സിറ്റ് വാതിലുകൾ പൂട്ടിയ നിലയിലായിരുന്നു. ചില പുറംകടപ്പാതകൾ പൂർണ്ണമായും തടസ്സപ്പെട്ടിരുന്നു. ആളുകൾ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, വിഷപ്പുക അതിവേഗം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലേക്ക് പടർന്നു.
ആ ദിവസം 59 പേർ ശ്വാസംമുട്ടി മരിച്ചു. അവരിൽ പലരും തീയിൽ കത്തിയല്ല മരിച്ചത്, മറിച്ച് പുറത്തേക്കിറങ്ങാൻ കഴിയാതെ പുക ശ്വസിച്ചാണ് ജീവൻ നഷ്ടമായത്. 100-ലധികം പേർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഏതാനും മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ ഒരു സാധാരണ സിനിമാ പ്രദർശനം ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഗ്നിദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.ഉപഹാർ ദുരന്തത്തെ കൂടുതൽ ഭയാനകമാക്കിയത് അത് ഒരു “അപകടം” മാത്രമായിരുന്നില്ല എന്നതാണ്. പിന്നീട് നടന്ന അന്വേഷണങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നത് അനാസ്ഥയുടെയും നിയമലംഘനങ്ങളുടെയും ഞെട്ടിക്കുന്ന കഥയായിരുന്നു. പ്രവർത്തനക്ഷമമല്ലാത്ത ഫയർ സേഫ്റ്റി സംവിധാനങ്ങൾ, പൂട്ടിയ എക്സിറ്റ് വാതിലുകൾ, അടിയന്തര ലൈറ്റുകളുടെ അഭാവം, അനധികൃതമായി കൂട്ടിച്ചേർത്ത സീറ്റുകൾ, തെറ്റായ വൈദ്യുതി സംവിധാനങ്ങൾ എല്ലാം കൂടി ചേർന്നാണ് ആ ദിവസം 59 ജീവനുകളെ ബലിയെടുത്തത്.
ഉപഹാർ സിനിമയിലെ തീപിടിത്തം കേവലം ഒരു കെട്ടിടത്തിലെ അഗ്നിബാധ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഭാവിയിലേക്ക് വലിയ സുരക്ഷാ മുൻകരുതലുകൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഓർമ്മിപ്പിച്ച ഒരു വലിയ പാഠമായിരുന്നു അത്. ഇത്തരം മുൻകാല സംഭവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് രാജ്യം പിന്നീട് അഗ്നിശമന-സുരക്ഷാ നിയമങ്ങളിൽ കർശനമായ ഒട്ടനവധി മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരികയുണ്ടായി. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഇന്ന് ഡൽഹിയിലോ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലോ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു തീപിടിത്തം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഉപഹാറിന്റെ ഓർമ്മകൾ വീണ്ടും ഉയർന്നുവരുന്നത്. സാങ്കേതികവിദ്യ പുരോഗമിക്കുകയും സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമാവുകയും ചെയ്തിട്ടും, ചെറിയൊരു അശ്രദ്ധ പോലും എത്ര വലിയ അപകടങ്ങൾക്ക് കാരണമായേക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ശക്തമായൊരു ബോധവൽക്കരണവും ജാഗ്രതാ നിർദ്ദേശവുമാണ് ഉപഹാർ ദുരന്തത്തിന്റെ ചരിത്രം ഇന്നും നമുക്ക് നൽകുന്നത്.
